Avrupa’da ve İngiltere’de Kentler Nasıl Dönüşüyor?

Avrupa kentleri, büyük ölçüde bir sanayi devrimi mirası üzerine kuruldu. Bu, onları dünyadaki eşsiz bir konuma getirdi: bugün turizm ve kültür ekonomileriyle yaşayan sanayi kentleri, dünyanın en çok ziyaret edilen yerleri hâline geldi.

Bu yazıda Avrupa ve İngiltere’de kentlerin dönüşümünü, endüstri devriminin izlerini ve sürdürülebilir kent hareketini ele alıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kentsel veriler için Avrupa Komisyonu ve yerel yönetim kaynakları esas alınmalıdır.

Endüstri devriminin izleri

19. yüzyıl Avrupa’da kentleri tamamen yeniden kurdu. Bu dönem bugünkü fiziksel yapının temelini attı.

Manchester ve Birmingham. Sanayi devriminin merkezi oldular. Dokuma fabrikaları, demiryolu ağları ve kalabalık işçi mahalleleri burada gelişti. Bugün bu bölgelerin büyük bölümü yeniden kullanıma açıldı.

Liverpool ve Glasgow. Ticaret limanları olarak büyüdüler. Liverpool’un docks bölgesi, dünyanın en büyük kültürel dönüşüm projelerinden biridir.

Alman Ruhr bölgesi. Kömür ve çelik merkeziydi. Bugün bu bölge Avrupa’nın en gelişmiş kültür ve turizm merkezlerinden biridir. Essen 2010’da Avrupa Kültür Başkenti oldu.

Benim tespitim şu: Bu dönüşümler Avrupa’nın bugünkü ekonomik gücünün temelidir. Sanayi parası eğitime, altyapıya ve kültüre yatırıldı. Yoksulluk azaltıldı ve orta sınıf oluştu.

Kırık pencere modeli

Bu model, Batı dünyasında kentsel dönüşümün temel aracı oldu.

Fikir. Kırık pencere, fiziksel bozukluğun sosyal düzensizliğe yol açtığı varsayımıdır. Kötü bakımlı alanların suç oranı artar denir.

Uygulama. Bir mahallede ilk kırık pencere onarıldığında suç oranı düştü. New York’da 1970’lerde başlayan uygulama dünyaya örnek oldu.

Yaygınlaşma. Model kısa sürede Avrupa ve dünyada benimsendi. Bugün birçok ülkede kentsel dönüşüm programı bu mantığa dayanır.

Eleştiri. Suçun tek nedeni fiziksel bozukluk değildir. Yoksulluk, eşitsizlik ve güvensizlik de suça yol açar. Model bunları görmezden gelir.

Pratik not: “Kırık pencere teorisi” popüler kültürde de çok kullanılır. Ama sosyal bilimde tam kabul görmüş bir teori değildir. Bir metafor olarak değerlendirilmesi daha doğrudur.

Sürdürülebilir kent hareketi

Bu hareket kentin planlanma biçimini kökten değiştirdi.

Kompakt kent. Yakınlık, yürünebilirlik ve toplu taşıma önceliklidir. Arabasız yaşayan kentler emisyon açısından avantajlıdır.

15 dakikalık şehir. Günlük ihtiyaçların yürüme mesafesinde karşılanması hedeflenir. Bu fikir özellikle iklim kaygısıyla öne çıktı.

Akıllı kent. Teknoloji enerji ve kaynak yönetimini iyileştirmek için kullanılır. Binalarda enerji performansı yasal zorunluluk hâline geldi.

Döngüsel kent. Atık, kaynak değerine dönüştürülür. Geri dönüşüm altyapısı kent düzeyinde kuruldu.

Benim tespitim şu: Sürdürülebilirlik Avrupa’da lüks bir tercih olmaktan çıktı. AB’ye girmesi, karbon vergisi ve enerji yönergeleriyle bir zorunluluğa dönüştü. Geri dönüşüm hedefleri bağlayıcıdır.

Kentsel dönüşümün püf noktaları

Avrupa’daki başarılı projelerin ortak özellikleri var.

• Uzun vadeli yatırım. Beş, on yıllık bütçeler projeleri sürdürülebilir kılar.
• Katılımcı süreç. Muhtarlar, sakinler ve belediye birlikte karar verir.
• Kiracı koruması. Yenilenen alanlarda kiracıların tahliyesi sınırlıdır.
• Eski yapı koruması. Yıkıp yeniden yapmak yerine dönüştürme tercih edilir.
• Ulaşım önceliği. Yeni konut alanları toplu taşımaya yakın planlanır.

İngiltere örneği. London ve Manchester, 1990’lardan itibaren endüstriyel alanları konut ve kültür alanına dönüştürdü. Bunun en önemli aracı belediye satın alma yetkisi oldu.

Sık yapılan hatalar

1. Kırık pencere modeli suçun tek nedenidir. Yanlış. Sosyal ve ekonomik etkenler en az fiziksel olan kadar önemlidir. Model tek başına yetersizdir.

2. Sürdürülebilir kent lüks bir uygulamadır. Yanlış. AB mevzuatıyla bağlayıcı hâle geldi. Enerji ve atık hedefleri zorunludur.

3. İngiltere’de kentler sanayisizleşti. Kısmen doğru. Ağır sanayi azaldı ama hizmet ve yaratıcı sektör büyüdü. Sanayi kentleri kültür kentine dönüştü.

4. Dönüşüm her zaman başarılıdır. Yanlış. Yoksulluk dışlamayla sonuçlanabilir. Birçok projede kentsel yenilenenlik eleştirildi.

5. Yeni binalar daha verimlidir, eskiler yıkılmalıdır. Yanlış. Yapı kabuğunun yalıtımı sağlansa eski binalar verimli hâle gelir. İklim açısından bu daha mantıklıdır.

6. Avrupa kentleri tamamen çözüldü. Yanlış. Konut maliyeti ve göç baskısı sorunları sürüyor. Başarılı yönler olduğu gibi süren sorunlar da var.

Kısaca: Avrupa kentleri

Avrupa kentleri, sanayi devriminin fiziksel mirası üzerine kuruldu; bugün sürdürülebilirlik ve kentsel dönüşüm konusunda dünyaya örnek oluyorlar. Katılımcı planlama ve uzun vadeli bütçe başarının temeli.

Pratik özet: Yenilenen alanlarda kiracı koruması ve uzun vadeli bütçe, projelerin kalıcılığını belirler. Dünya geneli için dünya kentlerinin dönüşümü ayrıntılıdır.

Bu yazıda Avrupa ve İngiltere kentlerini ele aldık. Karşılaştırma için dünya kentleri yazımıza bakabilirsiniz. Sanayi dönüşümü için büyük sanayinin kurulması başlığı ilgili olabilir.

İlgili Makaleler

Depreme Hazır Ev: Evde Deprem Güvenliği RehberiSmart Tarım: Teknoloji Tarımın Hangi Sorununu Çözüyor?Şehirlerde Toplu Taşıma: Planlama ve Gündelik Kullanım Rehberiİngiltere’de Trafik Neden Soldan Akar?