Deprem Aile Afet Planı: Okulda, Yolda ve Evde Aile Nasıl Bulunur

Deprem hazırlığı denince akla çoğu zaman bir tek şey gelir: evi sabitlemek, dolapları devirmeye karşı bağlamak. Bunlar gerekli ama yeterli değil. En çok sorun yaşanan an, deprem başladığında ailenin birbirini nereye götüreceğini bilmemesidir.

Bu yazı ev hazırlığı değil, aile afet planı üzerine. Okulda, yolda, işte ve evde sarsıntı sırasında ne yapılacağı, iletişim kurulamadığında ne yapılacağı ve ailenin birbirini nasıl bulacağı anlatılıyor.

Uyarı: Bu yazı genel bilgilendirmedir. Resmî talimatların güncel hâli için AFAD ve ilgili belediyenin duyurularını esas alın.

1. Önce şu soruyu cevaplayın: depremde kimin nerede olacağını biliyor musunuz?

Gerçekçi bir aile afet planının ilk maddesi bu sorunun cevabıdır. İki çocuklu ailelerde hafta içi sabahları iki ayrı noktada, akşamları bazen üç ayrı noktada olunur. Deprem bunda bir noktada olduğunda iletişim kurulamazsa, kimsenin nerede olduğunu bilmesi imkânsız hâle gelir.

Plan şu soruları cevaplamalıdır:

Hafta içi herkes nerede olacak?
Okulda olduğumuzda bize ulaşılabilir bir aile ferdi var mı?
Okulun tahliye planında velilere ne bildiriliyor?
Evin bulunduğu mahallenin afet toplanma alanı nerede?
Ailemizden başka bir yerde misafir kaldığımızda nereye gideceğiz?

2. Toplanma noktası: evin yakınında bir yer

Belediyeler her mahalle için afet toplanma alanı belirler. Bu alanlar genellikle okul bahçesi, park veya açık alanlardır. Bulunduğunuz mahallenin afet toplanma alanını öğrenin ve ailenize bunu yazılı olarak bildirin.

İpucu: Bina yıkılsa bile toplanma alanının tabelası genellikle ayakta kalır. Bu yüzden binanın yıkılması hâlinde bile yönlendirme yapılabilir.

Pratik olarak iki nokta belirleyin: biri evin yakınında, biri de evden uzak. Evin yakınındaki, deprem sonrası ilk ulaşılacak yer olsun; evden uzak olan ise binanın tamamen zarar görmesi hâlinde gidilecek yedek olsun.

3. İletişim kurulmazsa ne yapılır?

Deprem sonrası ilk günlerde baz istasyonları ve şebeke yoğun biçimde kullanıldığı için telefonlara mesaj gidemeyebilir. Buna karşı hazırlıklı olmak, panikte kalmaktan çok daha işe yarar.

Mesaj gidemiyorsa SMS deneyin. Bazı durumlarda kısa mesaj geçer, arama geçmez.
Hepsinin şarjı tam olsun. Eve varınca ilk iş telefonları, powerbankleri ve gerekiyorsa araç şarjını doldurun.
En az iki kişide powerbank bulunsun ve ikisi de şarjda olsun.
Ailenin toplanma noktası afişte asılı olsun. Telefonu açamayanın yararına olan tek yöntem budur.
Tek bir kişiyi “bilgi merkezi” yapmayın. Haberlerin toplanacağı tek bir aile ferdi belirlersen, herkes ona sorup aynı şekilde hareket edebilir.

Unutmayın: depremden sonra ilk saatlerde yapılacak en iyi şey aramaktır, koşmak değil. Koşmak, ikinci bir zarara yol açar.

4. Çocuklar okuldayken

En çok merak edilen konu budur ve en net uygulaması da vardır: çocuğun sınıfına asılı, aile toplanma noktasını yazan künyeli bir kâğıt bulundurun. Künyede ebeveyn adı, telefon numarası ve toplanma noktası yer alır.

Okul tarafında öğretmene sorulması gerekenler:

Okulun tahliye tatbikatı ne zaman yapılıyor?
Tatbikatta çocuklar nerede toplanıyor?
Velilere bilgilendirme hangi yoldan yapılıyor?
Deprem anında öğrencileri bırakıp gitmeleri söz konusu olur mu, veliye ne zaman ve nasıl haber veriliyor?

Okul çantasında künyenin bir kopyası ve gerekli olursa küçük bir kimlik kartı bulunması da pratik olur.

5. Deprem anında yapılması gerekenler

Sarsıntı başladığında genel yaklaşım şudur: korunmaya odaklanın, eşya ve malzemeye değil.

Sığın. Masanın altına girmek, baş ve boynu korumanın en pratik yolu. Pencereye, dolaba ve asansöre yönelmeyin.
Asansör kullanmayın. Elektrik kesildiğinde içeride kalabilirsiniz.
Bina yıkılma riski varsa binayı terk edin ve dışarıda güvenli bir alana geçin. Merdiven ve çıkış yollarını kullanın.
Toz maskesi ya da ıslak mendil kullanın. Bina yıkım tozu ve kimyasal içerik solumamak önemli.
Ayakkabınızı giyin. Cam ve moloz üzerinde yürümek yaralanma riskini artırır.
Yakınlardan kopmayın. Herkes kendi başının caretiyle uğraşırken grup hâlinde hareket etmeye çalışmak işe yarar; yardım planı yaparken bölünmüş hareket etmeyin.

Sürtünme (artçılara hazır olma): Ana sarsıntıdan sonra gelen ikinci sarsıntılarda binadan çıkmaya çalışmak, asansöre binmekten daha tehlikelidir. Bina tozlanmışsa sarsıntı bittikten sonra bir süre beklemek genellikle daha güvenlidir.

6. Deprem çantası: içinde ne olmalı?

Deprem çantası hazır olsun; sonradan doldurulan çantalar çoğu zaman eksik kalır. Her yıl ya da mevsim değişiminde kontrol edin. İçinde bulunması gerekenler:

Su ve beslenme

Kişi başına en az birkaç günlük su. Susuz kalmak, deprem sonrasındaki ilk günlerde yaşamı tehdit eden en yaygın sorundur. Kuru gıda: enerji barları, kuruyemiş, kuru üzüm, konserve, ekmek gibi bayatlayan gıdalar. Susuz gıdalara ek olarak, açmak için gereken kıvılcım çakmak zorunda kalmayacağınız bir çözüm bulun.

Sağlık ve kişisel

İlaçlar (reçetenin fotoğrafuyla birlikte), basit yara bandı ve pansuman malzemesi, ıslak mendil, eldiven, maske, çocuklar için reyonatif malzeme. Sürekli kullanılan ilaçlarınızın yedek kopyasını içeride bulundurun.

Teknik ekipman

Fener (pilli olanı tercih edin; pil ömrü daha uzundur), powerbank ve data kablosu. Cihazları şarjda tutmak deprem sonrası iletişim için kritiktir.

Belge ve para

Kimlik fotokopisi, tapu veya kira sözleşmesi, sigorta poliçe bilgileri, kan grubu ve alerji bilgileri. Küçük miktarda nakit para — ATM çalışmayabilir, POS cihazları elektrik kesintisinde kapanabilir.

Dokümantasyon

Aile planı yazısı, önemli telefon numaraları, ilaç isimleri, okul ve iş adresleri. Her aile ferdinin telefon numarası yazılı olmalı; bu yazı, telefon şarjı olmadığında işe yarar.

7. Sık karşılanan 5 hata

“Deprem çantam var, hazırım.” Çanta hazır ama içinde son bir yılda hiç değiştirilmemiş su, süresi geçmiş ilaç ya da boşalmış powerbank olabiliyor. Yılda bir kontrol edin.
“Deprem anında binayı terk etmek en doğrusu.” Bu, binanın durumuna bağlıdır. Kat hizası bozulmuş, çatlak büyümüş veya sarsıntı sırasında düşen eşya varsa binayı terk etmek doğrudur. Ama normal bir sarsıntıda herkesin sokağa çıkması, ikinci bir kazaya yol açabilir.
“Toplanma alanını biliyoruz.” Nereden bildiğiniz önemli. Yönlendirme tabelasının yerini önceden görmek, sarsıntı sonrası doğru yere gitmenin en güvenli yolu.
“Telefon şarjı tam kalsın yeter.” Telefonlar deprem sonrası en çok kullanılan araçtır. Aile içinde tek bir telefonla kalınmamalı.
“Deprem çocuğu korkutmaz.” Çocuklar depremi farklı algılar; sakin kalmak yetmez, ne yapılacağını önceden anlatmak gerekir.

8. Okulda ve çalışma yerinde

Türkiye’de okullarda deprem tatbikatı düzenli olarak yapılmaktadır. Tatbikatta öğrencilerle birlikte sınıf öğretmeninizin veya okul yönetiminin belirlediği toplanma noktasına gitmeyi deneyin. Tatbikatta hiçbir şeyin “tamam” olmadığını görmek, gerçekte daha hızlı hareket etmenizi sağlar.

İş yerinde ise şirketinizin afet planı olup olmadığını sorun. Aile planınızın bir parçası olarak “ben işteyken çocuğumu kim alacak?” sorusunun cevabı yazılı olmalıdır.

Sık sorulan sorular

Afet toplanma alanını nasıl öğrenirim?
Belediyenin afet ve acil durum müdürlüğünden ve internet sitesinden öğrenebilirsiniz. Sokak tabelalarına da bakın.

Deprem çantası ne sıklıkla yenilenmeli?
Yılda bir kontrol edin. Su ve gıdaların tarihleri, ilaçların geçerlilik süresi periyodik olarak yenilenmelidir.

Deprem çantasını nereye koymalıyım?
Çantanın kendisi sarsıntıda devrilip dolabın altında kalmasın diye yerde, kapının önünde ve kolay erişilebilir bir yerde olmalıdır. Her odada bir tane olması pratik olabilir.

Bebek, yaşlı veya engelli biri varsa ne yapmalıyım?
Planı bu kişilerin ihtiyaçlarına göre ayrıntılandırın: taşıma, ilaç, ekipman ve toplanma yerine ulaşım. Bu konuda ilgili belediyenin destek birimlerinden bilgi alabilirsiniz.

Yurt dışı seyahatlerde ne yapmalıyım?
Gittiğiniz ülkenin afet yönergelerini önceden inceleyin. Kaldığınız otelin afet çıkış planını sorup öğrenin; otellerde bu bilgi genellikle kayıt masasında bulunur.