Voleybol Tarihi

Voleybol Tarihi

Voleybol Tarihi

Voleybol, 1895’te Massachusetts’ta bir YMCA öğretmeni tarafından icat edildi. Ama kimse basketbolu öğrenmek istemedi; bu ilgisizlik onu farklı bir spor hâline getirdi.

Bu yazıda voleybolun doğuşunu, kural evrimini, uluslararası gelişimini ve Türkiye’deki yerini ele alıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; uluslararası federasyon kayıtları esas alınmalıdır.

Doğuş hikâyesi

William G. Morgan, YMCA öğretmeniydi ve Massachusetts merkezinde çalışıyordu.

Problem. Basketbol popüler olmuştu ama bir enerji problemi vardı. Bir spor alanına sığmayan, kapalı mekânda oynanamayan bir oyundu.

Çözüm. Kapalı bir alanda oynanabilen, basketboldan daha az koşmayı gerektiren bir spor aradı. İlk denemeleri “mignonette” adını verdiği bir oyun oldu.

Yeniden adlandırma. Oyun popülerleştikçe adı değiştirildi: mignonette, volley ball, sonra voleybol. “Voley” İngilizce “volley” kelimesinden gelir; kesme vuruş anlamına gelir.

Yayılış. Oyun 20. yüzyıl başında hızla popüler oldu. 1920’lerde ABD’de okul ve üniversitelerde standart spor oldu.

Benim tespitim şu: Voleybol, bir öğretmenin pratik bir ihtiyaca verdiği yanıtla doğdu. İyi sporlar çoğu kez böyle başlar: bir sorunu çözmek için. Basketbolun olmayan özellikleri voleybolu cazip kıldı.

Temel kurallar ve oyun alanı

Oyun alanı ve ekipman zamanla standartlaştı.

Alan. 18 metreye 9 metrelik bir saha kullanılır. Saha ikiye bölünür ve file ile ortadan ayrılır.

Takım. Her takımda 6 oyuncu vardır. Yedek oyuncular hakkında esneklik vardır.

Ekipman. Top, file ve direkler. Top ağırlığı ve file yüksekliği uluslararası kurallarla belirlenmiştir.

Oynanış. Top ağ üzerinden geçirilir; her dokunuş sayılır. Bir takımın aynı anda üç dokunuşu vardır.

Puanlama. Her rally (değişim) puanlanır. Sistem 2006’da değişti; artık topa dokunan takım puan kazanır, diğer hata yaparsa sayı kaybeder.

Kural değişimleri

Voleybol, spor kuralları içinde en çok değişenlerden biridir.

Puanlama. 2006’ya kadar her sayıda puanlanırdı. Değişiklikle oyun hızlandı ve daha çekici hâle geldi.

Röveşat. Bu oyun voleybol’in olmazsa olmazıdır. Özellikle kadın voleybolunda blok ve röveşat kalitesi sonucu belirler.

Beyaz bant. File bantları eklenerek blok yapan oyuncuların gözle görülmesi sağlandı. Bu, hakemlik için önemli bir değişikliktir.

Libero. Özel savunma oyuncusu kuralı eklendi. Arka sırada libero oynayabilen, libero olmayan oyuncu hücum yapabiliyor.

Pratik bilgi: Libero kuralı özellikle kadın voleybolunda büyük fark yaratmıştır. Libero, takımın arka planını güçlendirir. Kulüp düzeyinde bu kurala sık rastlanmaz ama milli takımda standarttır.

Uluslararası gelişim

Spor uluslararası bir arenada olgunlaştı.

FIVB. Uluslararası Voleybol Federasyonu kuruldu ve turnuvaları düzenledi. Dünya Şampiyonasları, Dünya Kupası ve Olimpiyatları kapsar.

Katılım. Voleybol dünyanın en yaygın sporlarından biridir. Gençlik nüfusunun büyük bölümü oynar. Asya ve Güneydoğu Asya özellikle güçlüdür.

Olimpiyatlar. Altıncı olimpiyattan itibaren programda. Kadın ve erkek voleybolü ayrı ayrı düzenlenir. Bugün olimpiyatların en çok izlenen salon sporlarından biridir.

Plaj voleybolu. 2016’da olimpiyatlara girdi. Dünyanın en yüksek katılımlı seçkin sporlarından biridir; amatör olarak neredeyse her ülkede oynanır.

Türkiye’de voleybol

Türkiye, voleybol için özel bir yere sahiptir. Bu, hem spor alanında hem kültürel hafızada geçerlidir.

Erken dönem. 1920’lerde İstanbul’da tanıtıldı. Kulüpler çoğunlukla İstanbul ve İzmir’de kuruldu.

Kadın voleybolu. Türkiye’in en büyük başarıları bu alandadır. Kadın milli takımı dünya şampiyonlukları ve olimpiyat madalyaları kazanmıştır.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon okulu. Türkiye, voleybolda fizik tedavi eğitiminde dünya çapında bir merkez hâline geldi. Bu, spor tıbbı açısından önemli bir katkıdır.

Lig. VK ligi düzenli olarak oynanır. Kadın liginde Avrupa kupalarına katılan takımlar var.

Benim tespitim şu: Türkiye voleybolu ciddiye aldı ve başarı elde etti. Başarının temeli kulüp altyapısı ve antrenör kalitesidir. Sadece beden eğitimi yetersiz kalırdı.

Sık yapılan hatalar

1. Voleybol basketboldan türedi. Doğru değil. İkisi de farklı ihtiyaçlardan doğdu; voleybol basketboldan ilham aldı. Kapalı alan ihtiyacı belirleyici oldu.

2. Voleybol çok yeni bir spordur. Yanlış. 1895’te doğdu ve 19. yüzyıl sonunda yayıldı. Türkiye’de 1920’lerde tanıtıldı.

3. Kadın voleybolu ikincil bir spor. Yanlış. Türkiye’de en başarılı branştır. Olimpiyat madalyaları bu branştan gelir.

4. Her ülke voleybol oynar. Doğru. Ama rekabet düzeyi çok farklıdır. Genellikle okul sporu olarak tanınır.

5. Puanlama eskisi gibidir. Yanlış. 2006 değişikliğiyle rally puanlaması geldi. Oyun hızlandı.

6. Blok oynamak kolaydır. Yanlış. Taktik değeri yüksektir. Blok zamanlaması belirleyicidir.

Kısaca: voleybol tarihi

Voleybol, 1895’te bir YMCA öğretmeni tarafından kapalı alanda oynanabilmek için tasarlandı. Bugün dünyanın en yaygın salon sporlarından biridir.

Pratik özet: Röveşat ve blok oyunun belkemiğidir; libero kuralı özellikle kadın voleybolunda belirleyici olmuştur. Türkiye bu branşta dünya çapında başarı elde etmiştir.

Bu yazıda voleybol tarihini ele aldık. Spor tarafında genel başlıklar ilgili olabilir. Reşat Nuri Guntekin’in voleybol temalarını işlediği roman için Acımak yazımıza bakabilirsiniz.

Bu makaleyi paylaş
WhatsAppFacebookXLinkedIn

Sanalsinif.net kurucusu ve editörü. Anadolu Üniversitesi İşletme mezunu. 2008 yılından bu yana eğitim, teknoloji, bilim ve kültür konularında Türkçe içerik üretiyor.

Yorum gönder