İşten Atıldım: İlk 30 Günde Yapılması Gerekenler

İşten atıldıktan sonra yapılacak ilk iş, öfkeyi bir kenara bırakıp fesih bildirimini fotoğraflayıp saklamaktır. Ardından ihbar sürenizi hesaplamak, işten ayrılış bildiriminin SGK’ya gitmesini sağlamak ve varsa haklı fesih gerekçenizi belgelemek gerekir. İşten çıkarıldığınızı öğrendiğiniz gün sayılmayan bir süre başlamış olur.

Bu yazıda işten atıldıktan sonraki 30 günü hafta hafta planlıyor, hangi belgeyi ne zaman almanız gerektiğini tabloyla özetliyor ve hangi durumda mahkemeye başvurmanız gerektiğini açıklıyorum. Aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir; dava süreleri ve uygulamalar dosyaya göre değişebildiği için somut durumunuzda bir iş hukuku avukatına danışmanız gerekir.

İlk 24 saat: en kritik olan iki şey

1. Fesih bildirimini saklayın. Fesih bildirimi yazılı değilse, yani sözlü söylendiyse, bunu belgelemek zorlaşır. Telefonla yapılan bir görüşmede konuşma kaydı, e-posta, WhatsApp mesajı ya da o gün yazdığınız bir not delil olabilir. Mümkünse yazılı bir bildirim talep edin ve kendinize de bir yazıyla bildirin.

2. İşten ayrılış nedenini doğru bildirin. İşten ayrılış bildiriminde neden seçeneği kritiktir. Yanlış bir kod seçilirse ileride sorun çıkabilir. Bildirim işverenin SGK’ya yapılır; siz ayrılış bildirimini kontrol edin ve hatalıysa düzeltilmesini isteyin.

Takvim: ne zaman ne yapılır

Fesih türüne göre yolunuz

İşten atıldıktan sonra izleyeceğiniz yol, fesihin neden yapıldığına ve işverene karşı elinizde hangi belgenin olduğuna göre değişir. Aşağıdaki tablo, kendi durumunuzu bulmanız için pratik bir yol haritasıdır.

Belgenize göre hakkınız ne kadar

İhbar süresi, çalışma sürenize göre kanunda belirlenmiştir ve fesih bildiriminde bulunması gereken asgari süredir. Bu süreler aynı zamanda işsizlik ödeneğinden yararlanma sürenizi de belirler.

Önemli nokta: Fesih bildiriminde bu süreler asgari süredir. İşveren daha uzun bir ihbar süresi verebilir; bu durumda verilen süreye uymak zorunlu olur. Bildirimde süre hiç yazmamışsa, kanundaki süreler esas alınır.

Haklı fesih gerekçeniz varsa

İş sözleşmesinin haklı nedenlerle feshedilmesi, işverene önemli sonuçlar doğurur: kıdem tazminatı ödenmez, fesih tazminatı gündeme gelir ve işveren başvurduğu hâlde dava açarak ceza öder. Bu yüzden işveren, işçinin kusuruna dayanarak feshetmek yerine başka gerekçeler aramaya çalışır.

Sizin tarafınızda haklı nedenle istifa durumu varsa sonuç tersine döner: kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Ancak bunu kanıtlamak size aittir.

Belgelenmesi gerekenler

• Ücretin düzensiz ödendiğine dair banka ekstresi, hesap dökümü
• Sosyal güvenlik priminin eksik yatırıldığını gösteren SGK ekranı
• İş güvenliği eksikliklerinin fotoğrafı, rapor veya tanık beyanı
• Mobbing iddiası varsa e-posta, mesaj ve tarihsel kayıt
• Mesai saatlerini aştığınızı gösteren giriş-çıkış kayıtları
• İş sözleşmesinin esaslı şartlarında yapılan değişikliğe dair yazılı bildirim

Uyarı: İstifa dilekçenizi teslim etmeden önce okuyun. Dilekçede yazdığınız gerekçe sonradan değiştirilemez ve dava aşamasında mahkemeye sunduğunuz tek delil bu olur.

Toplayacağınız belgeler

İşten ayrılırken elinizde bulunması gereken ve sonradan zor elde edilen belgeler şunlardır:

• İş sözleşmesi (yazılıysa)
• Maaş bordroları — mümkünse en az son 12 ay
• Çalışma belgesi (çalışılan dönem ve görev bilgisiyle)
• Hizmet belgesi (SGK’dan alınabilen)
• İşe giriş bildirimi ve DASK kaydı
• Kıdem tazminatı hesap dökümü
• E-posta ve mesaj kayıtları
• İşten ayrılış bildiriminin SGK’daki kaydı

Bordro neden kritik? Kıdem tazminatı brüt ücrete değil, giydirilmiş brüt ücrete hesaplanır. Yıllık ikramiye, prim, harçlık ve düzenli ödenen belirli yardımlar bu hesaba dâhildir. Bordroda brüt görünen ama giydirilmiş ücreti daha yüksek olan durumlar yaygındır; bordronuz olmadan kıdem tazminatı hesap dökümü isteyin.

Dava açmadan önce yazılı talep

Birçok hukuki ihtilafın en etkili ilk adımı dava değil, yazılı taleptir. Talebi yazılı yapmanız hem işvereni uyarır hem de belgelerin yazılı olarak talep edildiğini gösterir.

Talebinizde açıkça şunları isteyin: fesih bildiriminin bir örneği, son bordronuz, kıdem tazminatı hesap dökümü, varsa fesih tazminatı ve alacaklı bulunduğunuz tutarın belirtilmiş ödeme tarihi. Talebi elinizde kayıtlı bir kanaldan gönderin ve teslim aldırın.

Sık yapılan 5 hata

1. Sözleşmeyi imzalamamak. İşten ayrılırken tahliye tarihi içeren bir belge genellikle ödenmiş hakları azaltır. İtiraz hakkınız varsa bunu kullanın.
2. İhbar süresi boyunca çalışmamak. İşveren fesih bildiriminde ihbar süresi verdiyse, bu süre dolmadan işten ayrılmanın bedeli olabilir. Bu sürede çalışarak kazanacağınız ücret kıdem tazminatınızdan yüksekse, süreyi doldurmak genelde daha kazançlıdır.
3. İstifa dilekçesini okumadan imzalamak. Gerekçe yazmadan imzalanan bir dilekçe, haklı istifa iddiasını çürütür.
4. Birden fazla bankaya aynı anda kredi başvurusu yapmak. Kredi skoru düşer, kıdem tazminatı tahsilinizi zorlaştırabilir.
5. Belge talep etmemek. Maaş bordrosu, çalışma belgesi gibi belgeleri sonradan işverenden almak çoğu zaman mümkün olmaz.

Ne zaman avukata gitmeli

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemek genelde zarar verir:

• Fesih tamamen yazısız yapıldıysa
• Çalışma süreniz 1 yılın üzerindeyse ve hak kaybı ciddi görünüyorsa
• İşveren sözleşmede olmayan bir gerekçe ileri sürüyorsa
• Ücretinizin bir kısmını ödemeden çıkıyorsa
• İş güvenliği ihlali nedeniyle işten çıkarıldıysanız
• Sosyal güvenlik primleriniz eksik yatırıldıysa

Kısaca

İşten atıldıktan sonraki ilk 24 saat fesih bildirimini yazılı almak ve işten ayrılış bildiriminin doğru yapılmasını sağlamaktır. İlk hafta içinde sözleşme, bordro ve çalışma belgelerinin kopyasını istemelisiniz; bu belgeler sonradan zor elde edilir. Kıdem tazminatı giydirilmiş brüt ücret üzerinden ve çalışılan her tam yıl için hesaplanır. Haklı fesih gerekçeniz varsa bunu belgelemek sizin sorumluluğunuzdadır ve sizin lehinize sonuç doğurur. Fesih bildiriminde tanımlanan asgari süreler 2 ile 8 hafta arasında değişir ve aynı süreler işsizlik ödeneğinizi de belirler. Mahkemeye başvurma süreleri dosyaya göre değiştiği için, geç kalmamak adına süreleri bir avukata teyit ettirin.

İlgili Makaleler

Yüzde 20 Ortaklığı ve Tapu İptali: Farkları ve Süreçİş Kazası ve Meslek Hastalığı: İlk 24 Saat ve Başvuru DosyasıVasiyetname Yazarken Sık Yapılan 8 HataMiras Payı Hesaplama: Kim Ne Kadar Alır?