Boşanmada Ortaklık Malı ve Alacak-Verecek Hesabı: Kim Ne Alır?

Boşanmada mallar ikiye ayrılır: evlilik boyunca edinilenler ortaklık malı, eşlerden birine ait olanlar ise kişisel maldır. Ortaklık malı eşit paylaşılır. Kişisel mallar arasında fark varsa alacak-verecek hesabı devreye girer ve mahkeme, eşlerden birinin diğerine ödeme yapmasına karar verebilir. Çocukların bakımına katkı bu hesaba dâhildir.

Bu yazıda hangi malın hangi kümeye girdiğini, kişisel malın gelirinin neden ortak mal olduğunu ve alacak-verecek hesabının sayısal bir örnekle nasıl işlediğini anlatıyorum. Mahkeme, paylaştırmada son sözü söyler; buradaki hesap temel çerçevedir.

Hangi mal hangi kümeye girer

En çok karıştırılan kural

Kişisel malın geliri ortaklık malıdır. Bu kural, mirasla veya evlilik öncesinden gelen mal için de geçerlidir.

• Eşinize miras kalan bir daire sizin kişisel malınızdır.
• Bu daireden alınan kira geliri ortaklık malıdır ve paylaşılır.
• Kişisel maldan alınan faiz, kar payı, temettü de ortaklık malıdır.

Örnek: Eşinizden size 2.000.000 TL değerinde bir daire miras kaldı. Daire kişisel malınızdır. Bu daireden yılda 120.000 TL kira geldiğini varsayalım; bu gelir her iki eşin ortak malı olur ve gelirin tamamı diğer eşe ödenir. Daire satılırsa satış bedeli yine kişisel malınızdır, ancak o güne kadar biriken kira ortak maldır.

Tersi de doğrudur: Ortaklık malından alınan kira geliri de ortaklığa dahildir. Gelirin kimin eline geçtiği değil, dayandığı malın niteliği belirleyicidir.

Paylaşım nasıl yapılır

Eşit paylaşım esastır, mutlak kural değildir. Mahkeme, eşlerden birinin aile bütçesine katkısını ve çocuklara harcadığı zamanı değerlendirerek paylaşım oranını farklılaştırabilir. Bu değerlendirme dosyaya göre değişir ve kıyaslanabilir bir ölçü yoktur.

Alacak-verecek hesabı

Kanun, taraflar arasındaki alacak-verecek ilişkisinin mahkemece takdir edilmesini öngörür. Hesap mantığı şöyledir.

1. Her iki eşin kişisel malı karşılaştırılır. Hangisinin fazla olduğu bulunur.
2. Fark hesaplanır. Kişisel malı fazla olan eşin fazlalığı bulunur.
3. Farkın yarısı ödeme miktarı olarak değerlendirilir.
4. Çocuk bakımına katkı ayrıca hesaba katılabilir.
5. Mahkeme bu çerçevede karar verir; ödeme yükümlülüğü kararla belirlenir.

Sayısal örnek

Ortaklık malı olmadığı varsayalım. Dava sırasında kişisel mallar şöylece dağılmış olsun:

1. Kişisel mallar arasındaki fark: 1.000.000 – 300.000 = 700.000 TL
2. Ödeme yükümlülüğü temel çerçevede farkın yarısı: 700.000 ÷ 2 = 350.000 TL
3. Bu tutar 1. eşten 2. eşe ödenir.

Çocuklar varsa mahkeme, kişisel mal farkının yanında çocuğun günlük bakım bedelini, eğitim ve sağlık giderlerini de hesaba katar ve ödenek belirler. Bu ödenek, alacak-verecek hesabından bağımsız olarak da gündeme gelebilir.

Örnek: hem ortak hem kişisel mal var

1. Ortak mal paylaştırılır: 3.000.000 ÷ 2 = 1.500.000 TL her eşe.
2. Kişisel mallar aynen kişinin kalır: 1.000.000 TL ve 300.000 TL.
3. Alacak-verecek hesabı: 700.000 TL farkın yarısı = 350.000 TL ödeme.

Sonuç: 1. eş, 2. eşe 350.000 TL öder. Bu ödeme karşılığında mal devri veya başka bir düzenleme kararlaştırılabilir; mahkeme genellikle ödeme yapılmasına karar verir ve karar kesinleşir.

Ortak konut

Ortak konut, boşanma kararının temel sorunlarından biridir ve üç yol vardır.

Karar kesinleşmeden taşınmaz devredilemez. Boşanma kararı kesinleşmeden konut satılamaz, ipotek edilemez. Karşı tarafın, karar kesinleşmeden malı satarak sonradan alacağı ortadan kaldırma girişimi vardır.

Boşanma sürecinde ortak mal

• Eşlerden biri ortak malı tek başına satamaz, ortak malın bir kısmını da başkasına devredemez.
• Tadilat ve masraf ortak malın yükümlülüğüdür; ancak evin yükselmesini sağlayan harcama katkıda bulunma olarak değerlendirilip mahkemece hesaba katılabilir.
• Ortak konuta yapılan bakım ve onarım gideri alacak-verecek hesabına eklenebilir.
• Eşlerden birinin ortak maldan yaptığı ve diğerinin onaylamadığı harcama, mahkemede karşılaştırılır.

Sık yapılan 7 hata

1. Miras kalan malın tamamının kişisel mal sanılması. Mal kişiseldir ama geliri ortaklığa dahildir.
2. Ortak malın tamamının tek eşe ait sayılması. Evlilik boyunca edinilen her şey ortaklığa girer.
3. Kişisel mal farkının tamamının ödeneceğini beklemek. Temel çerçevede farkın yarısı hesaplanır.
4. Alacak-verecek hesabını atlamak. Ortaklık paylaşıldıktan sonra kişisel mal farkı da incelenmelidir.
5. Karar kesinleşmeden mal devri yapmak. Bu yasal olarak mümkün değildir.
6. Ortak malı tek başına satmak. Bu işlem geçersizdir.
7. Karara itiraz etmemek. Temyiz süresi kısadır ve kaçırıldığında karar kesinleşir.

Kontrol listesi

Kısaca

Boşanmada mallar ortaklık malı ve kişisel mal olarak ikiye ayrılır. Evlilik boyunca edinilenler ortaklık malıdır ve eşit paylaşılır. Evlilik öncesinden gelenler ile mirasla kalanlar ise kişisel maldır; ancak bu malların geliri, faizi ve kira geliri ortaklık malı sayılır, bu kural en sık karıştırılan konudur. Kişisel mallar arasında fark varsa alacak-verecek hesabı uygulanır: fark hesaplanır ve temel çerçevede farkın yarısı tutarında ödeme yapılmasına karar verilebilir. Mahkeme ayrıca çocukların bakımına ve eşin bakımına ilişkin ödenekleri takdir eder; aile bütçesine daha fazla katkı yapan eş lehine paylaşım oranı değişebilir. Ortak konut satılabilir, bir eşe bedeli karşılığı bırakılabilir veya kiraya verilerek geliri paylaşılabilir. Boşanma kararı kesinleşmeden taşınmaz devredilemez ve ortak mal hiçbir eş tarafından tek başına satılamaz.

İlgili Makaleler

Adli Sicil Kaydının Silinmesi: Hangi Kayıt Arşive Taşınır, Süreler Ne?Yıllık İcretli İzin Hesaplama: Gün Hakkı, Ücret ve Kıdem Tazminatı İlişkisiKamulaştırma Bedeli: Kim Hak Sahibi, Bedel Nasıl ve Ne Zaman Ödenir?Emlak Vergisi Beyannamesi: Süre, Kim Öder, Kim İstisnadır?