Çocuklarda Aşı Takvimi: Hangi Aşılar Ne Zaman Yapılır?
Çocukluk dönemi aşıları, çocukları bulaşıcı ve ağır seyreden hastalıklardan korumak için uygulanan ve devlet tarafından takip edilen bir programdır. Türkiye’de doğumda başlayan bu takvim, çocuk altı yaşına kadar düzenli aralıklarla sürer. Hangi aşının hangi yaşta yapıldığı, gecikmiş aşılarda ne yapılacağı ve aşı kartının nasıl takip edileceği bu yazıda anlatılmıştır.
Önemli not: Aşı takvimi periyodik olarak güncellenmektedir. Aşağıdaki tablo genel çerçevedir; çocuğunuzun güncel takvimini aile hekiminizden teyit edin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Aşı neden önemli
Aşılar, hastalığın kendisinden daha hafif geçen bir süreçte bağışıklık kazandırır. Bulaşıcı hastalıklar çocuklarda hızla yayılır ve bağışıklık sistemi tam gelişmeden önce en ağır tabloyu bu yaş grubunda gösterir.
| Aşı | Koruduğu hastalık |
|---|---|
| BCG | Verem, tüberküloz menenjiti |
| Hepatit B | Hepatit B ve kronik karaciğer hastalığı |
| DTP (difteri-tetanoz-boğmaca) | Difteri, tetanoz, boğmaca |
| Çiçek | Çiçek hastalığı |
| Hib | H influenzae kaynaklı menenjit, zatürre |
| Polio (İOPV/IPV) | Çocuk felci |
| MMR (KKK) | Kızamık, kabakulak, kızıl |
Standart aşı takvimi
Yürürlükteki Çocukluk Dönemi Aşıları Programı’na göre aşıların yerleşimi şöyledir. Farklı tarihlerde aşılar birleşik (karma) olarak uygulanabilir.
| Yaş | Uygulanan aşılar |
|---|---|
| Doğumdan hemen sonra | BCG, Hepatit B (1. doz) |
| 1-2 ay arası | Hepatit B (2. doz) |
| 2 ay | DTP + Çiçek + Hib + Polio (karma), Hepatit B |
| 3-4 ay arası | DTP + Çiçek + Hib + Polio (2. doz) |
| 5-6 ay arası | DTP + Çiçek + Hib + Polio (3. doz) |
| 12-18 ay arası | DTP (4. doz, raporlama kayıtlarının tamamlanması) |
| 18 ay | MMR (Kızamık-Kabakulak-Kızıl, 1. doz) |
| 6 yaş (okul öncesi) | DTP (5. doz), MMR (2. doz), Polio |
Ek aşılar: Rotavirüs (ağızdan) ve Hepatit A aşıları da Türkiye’de uygulanmaktadır. Bunlar zorunlu takvimin dışında değerlendirilir; aile hekiminiz çocuğunuz için gerekli olup olmadığını söyleyecektir.
Aşı kartı nasıl takip edilir
Yapılan her aşı kayıt altına alınır. Takip iki yolla yapılır.
| Yöntem | Nasıl |
|---|---|
| Aile hekimi | Her aşı uygulamasında aşı kartına işlenir |
| e-Devlet | Sağlık kayıtları bölümünden sorgulanabilir |
| ASH’dan aşı kartı talebi | Kayıtlar e-Nabız üzerinden de izlenebilir |
Aşı kartını fotoğrafını çekin. Okul kayıtları, sağlık kurulu başvuruları ve yurt dışı seyahatlerinde bu belge istenir. Kart kaybolduğunda aile hekiminden yeni kayıt istenebilir ama bu zaman alır.
Aşı gecikirse ne olur
Aşılar takvimde belirtilen aralıklarla yapılır. Gecikme olursa uygulama kaza aşısı adı verilen yöntemle tamamlanır. Kaza aşısı, çocuğun yaşına ve aşının kaç doz yapıldığına göre planlanır.
| Durum | Yapılacak | |
|---|---|---|
| Bir doz gecikmiş | En kısa sürede tamamlanır | | Kaza aşısı planlanır |
| Hiç yapılmamış | Doğumdaki aşıdan başlayarak kaza aşısı | |
| 5 yaş üstü çocuk | 1 doz karma, 1 doz MMR, 2 doz Polio | |
| Fazla doz yapıldıysa | Zararlı değildir; kayıt düzeltilir |
Gecikme felaket değildir, telafi edilebilir. Önemli olan aşıyı tamamen bırakmamaktır. Altı yaşından sonra eksik aşıları tamamlamak mümkün olsa da bazı hastalıklara karşı verilen koruyuculuk düzeyi düşük kalır.
Aşı yan etkileri
Birçok aşı hafif yan etkiler yapar. Bunlar normaldir ve bir-iki günde geçer.
| Yan etki | Sıklık | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Hafif ateş | Sık | Bol sıvı; gerekirse ateş düşürücü |
| Ağlama, huzursuzluk | Sık | İstirahat ve ilgi |
| Enjeksiyon yerinde şişlik, kızarıklık | Sık | Soğuk uygulama; 24 saat içinde |
| Halsizlik, uykusuzluk | Yaygın | Birkaç gün devam edebilir |
| MMR sonrası döküntü ve ateş | Görülebilir | Aşıdan 5-12 gün sonra ortaya çıkar; geçicidir |
Ateşi yükselen çocuğa kalçak yapılmaz. Kalça kırığı, lenf düğümü şişmesi, kolun tamamen kımıldayamaması gibi belirtiler varsa aile hekimine başvurun.
Enjeksiyon nereye yapılır
| Yaş | Bölge |
|---|---|
| Bebek ve küçük çocuk | Uyluğun dış-yan üst kısmı |
| Büyük çocuk ve erişkin | Omuzun dış kısmı (deltoid) |
Uyluk kastı kullanıldığı için kalça bölgesine yapılan bazı uygulamalar ayrı bir risk taşır. Doğru bölgeyi uygulayan hekim seçer.
Aşı reddi hâlinde
Aile aşıyı reddedebilir. Bu durumda tutulması gereken yol bellidir.
- Reddi yazılı olarak alın
- Aile hekimliği mevzuatında aşı red formu düzenlenir
- Ailenin bilgilendirilmesi ve ikna süreci yürütülür
- Kayıt tutulur ve durum izlenir
- Çocuk okula başlarken aşı durumu sorgulanır
- Aşı yapılmayan dönemler yakın takip altına alınır
|
|
|
|
|
Aşı yapılmayan çocuklarda bulaşıcı hastalık riski daha yüksektir. Özellikle kızamık ve boğmaca, aşılanmamış çevrede çok hızlı yayılır. Karar hakkınız size aittir; ancak kararın riskleri bilerek verilmesi gerekir.
Sık yapılan 7 hata
- Aşı kartının fotoğrafını almamak
- Hafif ateş yapılınca bir sonraki dozuyu ertelemek
- MMR sonrası döküntüyü alerji sanmak
- Gecikmiş aşıları hiç tamamlamamak
- Aşı sonrası kısa süre kalçak yaptırmak
- Aşıların neden gerekli olduğunu bilmemek
- Fazladan aşıdan korkup aşıyı atlamak
|
|
|
|
Kontrol listesi
| Adım | Yapıldı mı |
|---|---|
| Doğum aşıları yapıldı | ☐ |
| 2, 4 ve 6. ay aşıları tamamlandı | ☐ |
| MMR 1. doz yapıldı | ☐ |
| Aşı kartı fotoğraflandı | ☐ |
| 6 yaş takvimi kontrol edildi | ☐ |
| Eksik dozlar tamamlandı | ☐ |
Kısaca
Türkiye’de çocukluk dönemi aşıları doğumda başlayan ve altı yaşına kadar süren düzenli bir takvimle uygulanır. Doğumda BCG ve hepatit B, iki aydan itibaren difteri-tetanoz-boğmaca, çiçek, Hib ve polio aşıları karma olarak verilir; 18. ayda kızamık-kabakulak-kızıl aşısının ilk dozu, altı yaşta ise ikinci dozu ve DTP’nin son dozu yapılır. Takip aile hekimi tarafından aşı kartına işlenerek yapılır ve kartın fotoğrafının saklanması önerilir. Aşılar gecikirse kaza aşısı yöntemiyle tamamlanabilir; gecikme telafi edilebilir olsa da altı yaş sonrası yapılan aşıların koruyuculuğu daha düşük kalır. Hafif ateş, ağlama ve şişlik normal yan etkilerdir; ancak yüksek ateş, kalçada ağrı veya kolu hareket ettirememe gibi belirtilerde aile hekimine başvurulmalıdır. Aşı yan etkileri nedeniyle bir sonraki dozun ertelenmesi, çocuğu asıl korumasız bırakır.
Yorum gönder