Felsefede Argüman Kurma: Öncül, Sonuç ve Karşı Örnek

Felsefe yazılısında “bence” ile başlayan cevaplar genelde düşük puan alır; çünkü felsefe görüş bildirmeyi değil, görüşü gerekçelendirmeyi ister. Argüman, birbirine bağlı öncüllerden bir sonuç çıkarma işidir. Bu yazıda öncül ve sonuç ayrımını, geçerlilik ile doğruluk farkını ve karşı örnek kurmayı adım adım gösteriyorum.

Argüman ile görüş arasındaki fark

“İnsanlar hata yapar” bir görüştür; tek başına bir şeyi savunmaz. “İnsanlar hata yapar, bu nedenle kurumlarda denetim gerekir” dediğinizde artık bir argüman kurmuş olursunuz. Fark, gerekçedir. Felsefe sınavında değerlendirici, sonucunuzun arkasında hangi dayanakların durduğunu arar. Bu nedenle cevaba görüşle başlamak yerine önce sonucu, sonra onu taşıyan öncülleri kurmak daha güvenlidir.

Neyi kuruyorsun: karar ağacı

• Savunacağınız yargı tek cümlede net değilse: önce sonucu yazın; sonuç netleşmeden öncül toplamak dağınıklık yaratır.
• Sonucu destekleyen en az iki öncül yoksa: gerekçe ekleyin; tek öncül çoğu zaman iddiayı taşımaz.
• Öncüller sonucu zorunlu kılmıyorsa: “muhtemelen”, “büyük ölçüde” gibi ifadelerle iddianızı sınırlayın.
• Bir karşı örnek buluyorsanız: ya öncülü daraltın ya da sonucu değiştirin; karşı örneği görmezden gelmek argümanı zayıflatır.
• Karşıt görüşü çürütmeniz gerekiyorsa: önce onu en güçlü hâliyle kurun, sonra yanıtlayın; zayıf kurulmuş karşıt görüş kolay çürütülür ama ikna etmez.

Geçerlilik ve doğruluk aynı şey değil

Bir argümanın geçerli olması, öncüller doğruysa sonucun zorunlu olarak çıkması demektir. Ancak geçerli bir argüman, öncülleri yanlış olduğu için yanlış sonuç verebilir. “Bütün kuşlar uçar, penguen kuştur, o halde penguen uçar” çıkarımı biçim olarak geçerlidir; fakat ilk öncül yanlış olduğu için sonuç da yanlıştır. Sınavda “bu argüman geçerli mi?” sorusu ile “sonuç doğru mu?” sorusunu ayırmak, bu yüzden önemlidir.

Karşı örnek nasıl kurulur?

Karşı örnek, genel bir iddiayı tek bir durumla sınar. “Her öğrenme sınavla ölçülür” iddiasına karşı, bir zanaatın ustasından çıraklık yoluyla öğrenilmesi gösterilebilir. Burada karşı örneğin iddianın kapsamına gerçekten girdiğini göstermek gerekir; ilgisiz bir örnek karşı örnek sayılmaz. Karşı örneği kurduktan sonra iddiayı düzeltmek, onu tamamen terk etmekten daha güçlü bir hamledir.

Yazılıda üç paragraf planı

Birinci paragraf sonucu tek cümlede verir. İkinci paragraf sonucu destekleyen iki öncülü ve aralarındaki bağı açıklar. Üçüncü paragraf en güçlü karşı görüşü kurar, ardından buna verdiğiniz yanıtı yazar. Bu plan, cevabı hem kısa hem değerlendirilebilir tutar. Sonuç cümlesini en başa almak, yazarken konudan sapmayı da engeller.

Felsefe konuları ve yazılı hazırlığı için Felsefe kategorisindeki diğer yazılara göz atabilirsiniz.

İlgili Makaleler

AYT Felsefe: 20. Yüzyıl Akımlarını Ayırt Etme RehberiTYT Felsefe: İlk Çağ Filozoflarını Ayırt Etme Tablosu12. Sınıf Felsefe: Ahlakta Sonuç mu Niyet mi Ölçüt11. Sınıf Felsefe: Bilimde Doğrulama mı Yanlışlama mı