Toz ve Polen Alerjisi: Evde Alerjeni Azaltmanın 8 Yolu

Bu yazı zamanla güncellenecek

Tedavi onerileri tibbi kavramlara dayanir. Guncel tibbi klavuz ve ilac bilgileri degistiginde bu yazi yeniden gozden gecirilmelidir.

En güncel yazılar için anasayfaya bakabilirsiniz.

Her yıl bahar aylarından sonra aynı şikâyetler tekrarlanır: sabahları uykudan hapşırıkla kalkma, gün boyu burun tıkanıklığı, kaşıntılı ve akan gözler, koku alamama. Bu tablo çoğu zaman alerjik rinittir ve tedavi edilebilir bir durumdur.

Önemli uyarı: Bu yazı genel bilgilendirmedir, tıbbi tanı veya tedavi önerisi değildir. Şikâyetleriniz varsa veya tedavi başlıkacaksanız mutlaka hekime başvurun. Buradaki bilgiler, doktor muayenesine giderken bilinçli olmanız ve doktora doğru sorular sormanız için hazırlanmıştır.

Alerjik rinit nedir?

Alerjik rinit, burun ve göz mukozasının zararsız kabul edilen bir maddeye karşı aşırı tepki vermesidir. Bağışıklık sistemi bu maddeyi tehlike olarak algılar ve histamin adı verilen bir madde salgılar. Histamin, mukoza şişmesine ve damarların genişlemesine yol açar; sonuç burun tıkanıklığı ve akıntıdır.

Tetikleyenler iki ana grupta toplanır:

Yıl boyu devam edenler: ev tozu akarı, küf, hayvan tüyü, hamam böceği.
Mevsimsel olanlar: ağaç poleni (ilkbaharda), ot poleni (yazın), yabani ot poleni (sonbaharda).

Önemli bir ayrım: Soğuk algınlığı ve grip viral kaynaklıdır; alerji ise alerjen kaynaklıdır. Aralarındaki en belirgin fark süre ve ateştir. Alerjide genellikle ateş olmaz, yakıntı ve göz şikâyetleri baskındır.

Belirtiler

Tekrarlayan hapşırık, özellikle sabahları veya bir yere girdiğinde
Burun tıkanıklığı; gece ağzı açık uyuma, horlama
Sulu ve berrak burun akıntısı (enfeksiyonda daha koyu ve yoğundur)
Gözlerde kaşıntı, sulanma, kızarıklık
Koku alma yeteneğinde azalma
Kulaklarda tıkanıklık, çocuklarda kulak ağrısı
Birden art arda gelen kısa öksürük nöbetleri
Yüzde, alında basınç hissi

Dikkat edilmesi gereken bir tablo: Öksürük nöbetleri gece ya da egzersiz sırasında artıyorsa veya nefes darlığı, göğüs sıkışması varsa bu astım belirtisi olabilir. Bu durumda mutlaka hekime başvurulmalıdır.

Neden önemli? “Saman nezlesi” hafif sayılmamalı

Alerjik rinit sıklıkla önemsiz bir rahatsızlık gibi düşünülür. Oysa tedavi edilmemiş alerjik rinitin astım gelişimi riskini artırdığı ve uykuyu bozarak gündüz yorgunluğuna yol açtığı bilinmektedir. Çocuklarda bu durum okul devamsızlığı ve ders başarısının düşmesiyle ilişkilendirilir. Ayrıca burun tıkanıklığı sinüslerin drenajını bozarak sinüzit riskini artırır.

Kısacası “geçer” demek yerine tedavi etmek, hem konfor hem okul/iş başarısı demektir.

Evde yapabileceğiniz en etkili şey: alerjeni azaltmak

İlaç tedavisi önemlidir ama maruz kalımı azaltmak çoğu zaman daha büyük fark yaratır. Toz akarı alerjisi olan biri için yatak odası, tedavinin odağıdır.

Yatak odası öncelikli

Oda nemini %40-50 aralığında tutun. Çok nemli hava mantar üremesini artırır; kaloriferin yanında çamaşır kurutmak sorun yaratabilir. Nem ölçer alıp ölçmek işinizi kolaylaştırır.
Yastık ve yorganlara alerjen geçirmez kılıf kullanın. Bu kılıflar sıcak suyla yıkanabilir.
Çarşaf ve yastık kılıflarını sıcak suyla yıkayın. Toz akarları yüksek sıcaklıkta ölür; soğuk su yıkamak alerjeni uzaklaştırmaz.
Halı yerine kolay temizlenen yüzeyler tercih edin. Zaten alerjisi olan biri için halı, raf ve kalabalık eşya yük demektir.
Kitaplık, kumaş ve tekstil ürünlerini yatak odasında azaltın. Bunlar toz tutan yüzeylerdir.
Mobilya ve dolabın altını düzenli silin. Altlar en çok biriken tozun olduğu yerlerdendir.

Genel önlemler

Kısa saçlı olmak veya saçınızı bağlamak polen tutulmasını azaltır.
Evde kıyafet dışında ayakkabı giyin. Dışarıdaki toz ve polen içeri girmez.
Bahçe işleri ve açık alanda çalışmada maske kullanın.
Kuru ve rüzgârlı günlerde dışarıda daha az bulunun. Polen rüzgârla uzaklara taşınır, yağmurdan sonra yıkanır.
Çamaşırları açık havada kurutmayın.

Okul çağı çocuklar için

Okulda semptom günlüğü tutmak, tetikleyiciyi bulmanın en pratik yoludur.
Okul yönetimiyle konuşup taşınmış yastık, kalabalık yün eşya ve sınıf içi hava filtresi konusunda çözüm üretmek fark yaratabilir.
Okula gidiş-dönüş aracında pencereler havalandırma yerine kısa süreli havalandırma yapılması tartışmalıdır; toz alerjisi olan çocuklarda bu konuda öğretmen ve servis şoförüyle birlikte karar verilmelidir.

Tıbbi değerlendirme ve tedavi yolları

Tanı muayene ile konur. Gerekirse deri testi veya kanda spesifik antikor ölçümü ile hangi maddeye alerji olduğu saptanabilir. Bu ayrım tedavinin yönünü belirler.

Tedavi seçenekleri (hekim kararıyla):

Nazal kortikosteroid spreyi: Burun alerjisinde sıklıkla ilk tercih edilen tedavidir. Düzenli kullanıldığında etkilidir; belirtiler geçince hemen bırakılırsa sık sık tekrarlar.
Antihistaminikler: Hapşırık, kaşıntı ve akıntıda hızlı rahatlama sağlar.
Tuvalet suyu ile burun yıkama: Sadece bir araç değil, günlük rahatlık sağlayan uygulamadır. Sterile su kullanılması önemlidir.
Göz damlaları: Göz şikâyetleri baskınsa hekim önerisiyle kullanılır.
İmmünoterapi (alerji aşısı): Bazı hastalarda, özellikle belirli alerjenlere duyarlılıkta ve şikâyetler ilaçla kontrol edilemiyorsa hekim gözetiminde uygulanabilir.

İlaç tedavisinin altında yatan mesele şudur: Alerjenle maruziyet devam ediyorsa ilaç etkisini kaybeder. Bu yüzden doktorların çoğu ilacı çevre düzenlemesiyle birlikte önerir.

Ne zaman doktora gitmelisiniz?

Belirtiler 3 aydan uzun süre devam ediyorsa
Nefes darlığı, göğüs sıkışması ya da egzersizde öksürük artışı varsa
Görme bulanıklığı, göz ağrısı varsa
Uykunuz belirgin biçimde bölünüyorsa
Okulda veya işte devamsızlığa yol açıyorsa
Yüzde veya göz çevresinde şişlik, kızarıklık oluyorsa
Şikâyetler ilaca rağmen kontrol edilemiyorsa

Sık sorulan sorular

Alerji ile enfeksiyon nasıl ayırt edilir?
Enfeksiyonda ateş, boğaz ağrısı, kas ağrısı ve daha yoğun/koyu burun akıntısı olabilir. Alerjide ise hapşırık nöbetleri, kaşıntı ve göz şikâyetleri öne çıkar. Kesin ayrım için muayene gerekir.

Alerjim olduğunda bir şeyi hiç yiyemeyecek miyim?
Gıda alerjisi ile solunum yolu alerjisi farklıdır. Burun ve göz şikâyetleri olan kişilerde gıda alerjisi otomatik olarak yoktur.

Burun spreyini ne zaman bırakmalıyım?
Sprey kullanım süresi ve sıklığı hekim tarafından belirlenmelidir. Uzun süreli kullanım bazı kişilerde burun mukozasında sorun yaratabildiği için kontrolsüz devam ettirilmemelidir.

Mezar polenlerini öldüren bir ilaç var mı?
Bazı koruyucu spreyler yüzeye uygulandığında polenin mukoza ile temasını azaltabilir. Ancak hangisinin size uygun olduğunu hekiminize danışmadan karar vermeyin.

Çocuğumun alerjisi zamanla geçer mi?
Çocukluk dönemi alerjilerinin bir kısmı yaş ilerledikçe belirgin biçimde azalır; ancak bu süreç kişiden kişiye çok değişir ve öngörülemez.