11. Sınıf Kimya: Çözelti Derişimi Hesaplarında Sıra

Çözelti derişimi sorularında zorluk genellikle formülde değil, verilenlerin hangi birimde olduğunu ayırmakta çıkar. Hacim mililitre, kütle gram verildiğinde doğrudan işlem yapmak yanlış sonuç üretir. Bu yazıda birim çevirme, derişim türü seçimi ve seyreltme hesabı sırasını anlatıyorum.

Birinci adım: verilenleri aynı birime getirmek

Molarite hesabında hacim litre olmalıdır; mililitre verilmişse 1000’e bölünür. Kütlece yüzde hesabında ise çözünen ve çözelti kütlesi aynı birimde olmalıdır. Birimler karışık bırakıldığında sonuç on kat veya binde bir oranında kayar. Bu nedenle işleme başlamadan önce tüm verileri tek birimde yazmak gerekir.

İkinci adım: hangi derişim türünün istendiğini belirlemek

Molarite, litre çözeltideki mol sayısıdır ve mol ile hacim gerektirir. Kütlece yüzde, çözünen kütlesinin çözelti kütlesine oranıdır ve mol bilgisi gerektirmez. Çok seyreltik çözeltilerde ppm kullanılır; sulu çözeltilerde litrede miligram olarak okunabilir. Soru hangi türü istiyorsa o bağıntı seçilmelidir; türler birbirine çevrilirken mol kütlesi ve yoğunluk gerekir.

Üçüncü adım: seyreltmede mol sayısının değişmediğini kullanmak

Bir çözeltiye su eklendiğinde çözünen mol sayısı aynı kalır, yalnızca hacim artar. Bu nedenle seyreltme sorularında ilk ve son durumun mol sayıları eşitlenir; buradan M₁V₁ = M₂V₂ bağıntısı çıkar. Bağıntıyı ezberlemek yerine “mol sabit” ilkesini kurmak, farklı soru biçimlerinde de doğru yolu gösterir.

Dördüncü adım: karıştırmada toplamları kullanmak

İki çözelti karıştırıldığında mol sayıları toplanır ve toplam hacme bölünür. Hacimlerin toplanabilir olduğu varsayımı, sorularda genellikle verilir; gerçekte küçük sapmalar olabilir. Karışım sonrası derişim, başlangıçtaki derişimlerin ortalaması değildir; hacimler farklıysa ağırlıklı bir sonuç çıkar.

Derişim türü, bağıntı ve birim

Çözümlü örnek

0,5 M’lık 200 mL çözelti ile 0,2 M’lık 300 mL çözelti karıştırılıyor. Önce hacimler litreye çevrilir: 0,2 L ve 0,3 L. Mol sayıları 0,5 × 0,2 = 0,1 mol ve 0,2 × 0,3 = 0,06 mol bulunur. Toplam mol 0,16, toplam hacim 0,5 L’dir. Karışımın derişimi 0,16 / 0,5 = 0,32 M olur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, derişimlerin basit ortalamasının alınmamasıdır; hacimler eşit olsaydı ortalama doğru sonucu verirdi.

Karar ağacı

• Birimler uyumlu mu? Değilse önce çevirin.
• Mol mü, kütle mi verilmiş? Buna göre tür seçin.
• Su ekleniyor mu? Mol sabit, M₁V₁ = M₂V₂.
• İki çözelti mi karışıyor? Mol ve hacim toplayın.
• Sonuç birimi istendiği gibi mi? Değilse çevirin.

Sık yapılan hatalar

• Mililitreyi litreye çevirmemek.
• Çözelti kütlesi yerine çözücü kütlesini kullanmak.
• Seyreltmede mol sayısını değiştirmek.
• Karışımda derişimlerin ortalamasını almak.

Kontrol listesi

1. Tüm verileri tek birime çevirin.
2. İstenen derişim türünü yazın.
3. Mol sayısını hesaplayın.
4. Toplam hacmi kontrol edin.
5. Sonucu birim ve büyüklük açısından değerlendirin.

Derişim hesapları, mol kavramıyla birlikte çalışıldığında oturur. Kimya kategorisindeki yazılarla konuyu pekiştirebilirsiniz.

İlgili Makaleler

AYT Kimya: Organik Bileşikleri Gruplarına Göre TekrarAYT Kimya: Organik Bileşiklerde İsimlendirme SırasıTYT Kimya: Karışımları Ayırma Yöntemi Nasıl Seçilir8. Sınıf Fen: Kimyasal Tepkime Denkleştirme Sırası