Dişlerin Yapı Maddesi Nedir?

Dişlerin yapı maddesi diş sementidir. Kısacası dişin gövdesini oluşturan ve diş kökünü çene kemiğine bağlayan sert maddeden oluşur. Ancak diş sementi tek başına iş görmez; dişin yapısında dört farklı madde görev alır.

Dişin anatomik yapısı

Bir diş dıştan içe doğru dört katmandan oluşur:

Bu dört yapının ilişkisi şöyle özetlenebilir: mine kaplama görevi görür, dentin iskeleti kurar, sement kökü çene kemiğine sabitler, pulp ise dişi canlı tutar.

Diş sementi nedir?

Diş sementi, kökün dış yüzeyini kaplayan, kemik dokusuna benzer bir mineralizedir. Yapısı büyük ölçüde kemik dokusuna benzer; bu yüzden diş hekimliğinde sement ile kemik sıkça karşılaştırılır.

Sementin görevleri şunlardır:

• Dişi çene kemiğine bağlamak. Bu, temel görevidir. Sement olmazsa diş yerinde duramaz.
• Kök yüzeyini korumak. Sement kökün dış yüzeyini örter ve asit ile dış etkenlere karşı bir bariyer oluşturur.
• Kök rezorpsiyonunu yavaşlatmak. Sement kalınlığı, kökün rezorpsiyon hızını etkiler.
• Periodontal lifleri tutmak. Diş sementi, periodontal bağ dokusunun liflerinin gömüldüğü yüzeydir. Bu lifler dişi kemiğe sürtünmeden bağlar ve darbe emilimini sağlar.

Sement çeşitleri vardır. En önemli ayrım kökün iki bölgesindedir:

Bu ayrım klinik olarak önemlidir: diş kökü en ince olduğu bölge olan kök ucunda sement de daha incedir. Bu bölge, diş hekimliğinde kanal tedavisi sırasında açılır. Aşırı temizleme ya da kurutma bu bölgede kök ucunda doku kaybına yol açabilir.

Dentin nedir?

Dentin, dişin gövdesini oluşturan temel dokudur. Mine sertliğin ve dayanıklılığın kaynağıysa, dentin büyüklüğün ve esnekliğin kaynağıdır.

Dentinin kendine özgü bir yapısı vardır: Mineden farklı olarak dentinde hücre bulunur. Bu hücreler odontoblast denen uçları çıplaktır ve mineye doğru uzanır. Odontoblastların beslenmesi, dentin içinden geçen küçük kanallarla (tübüller) sağlanır.

Dentinin tübülleri, dişin sıcak ve soğuğa duyarlılığının anatomik açıklamasıdır. Dentin tübülleri pulpa ulağın enerji iletimini sağlar; uçlarındaki odontoblastlar uyarıldığında sinir hücreleri uyarılır ve ağrı oluşur.

Dentin türleri vardır:

• Primer (doğuştan) dentin: Odontoblastların salgıladığı ilk dentindir, yavaş oluşur ve en düzenli yapıdadır.
• Sekonder (fonksiyonel) dentin: Dentin oluşumu sürerken dentin tübülleri daralır. Diş kullanıldıkça oluşan bu tip dentin, çürük yavaşlamasının bir nedenidir.
• Tertiary (rejeneratif) dentin: Hasar gördüğünde pulpa hücrelerinin ürettiği onarıcı dentindir. Düzensiz yapılıdır. Dolgu ile uyarılıp yapılan dolgu altında da bu dentin oluşumu görülür.

Bu mekanizma, dişin kendini onarma kapasitesini gösterir. Ancak bu onarım yavaş ve sınırlıdır.

Mine nedir?

Mine, dişin taç kısmını kaplayan ve vücuttaki en sert dokudur. Sertliği, içindeki kalsiyum hidroksit kristallerinin sıkı paketlenmesinden gelir.

Minenin doğal bir onarımı yoktur. Bu, minenin en önemli özelliğidir. Odontoblastlar tübül içinden önce dentin üretir; mine geriye dönük oluşamaz. Bu nedenle mine hasarı kalıcıdır ve yalnızca dolgu, kaplama gibi yapay yöntemlerle onarılabilir.

Minenin bileşimi: ağırlığının yaklaşık %96’sı inorganik mineral, %4’ü organik maddeden oluşur. En yoğun mineral olan hidroksiapatittir.

Pulp (diş özü) nedir?

Dişin en içinde bulunan, yumuşak dokudur. İçinde sinir lifleri, kan damarları ve bağ dokusu vardır. Dişin canlılığını bu yapı sağlar.

Pulp iki bölgeden oluşur:

• Kron pulpu (taç boşluğu): Geniş, kanal ağızları ile bağlantılıdır. Burada sinir daha yoğundur; bu yüzden dişteki ağrı genellikle kron bölgesinde belirgindir.
• Kök pulpu (kanal): Dar, kök kanalı boyunca uzanır. Sinir daha az, kan damarı daha yoğundur.

Pulp, yaşlanmayla birlikte küçülür. Bu, ikincil dentin birikimiyle ilişkilidir. Sonuç olarak pulpaya giren sinir yolları daralır ve ağrı daha şiddetli hissedilir. Bu yüzden ileri yaşlarda diş tedavisi daha acı verici olabilir.

Periyodontal bağ doku

Dişi çene kemiğine bağlayan asıl yapı sement değil, periyodontal bağ dokusudur. Bu doku, sement yüzeyi ile kemik arasında liflerden oluşur ve görevi sadece bağlamak değildir:

• Çiğneme sırasında oluşan darbe kuvvetlerini dağıtır
• Dişin hafif hareketlerini (milimetrik düzeyde) sağlar
• Kemik yapımını ve yıkımını düzenleyen hücreleri barındırır

Periyodontal bağ dokusunun zayıflaması diş eti hastalıklarının temelidir. Bu yüzden diş eti kanaması önemsenmelidir; ağrı yapmadığı için genellikle ihmal edilir.

Dişler neden çürür? Sement de çürür mü?

Diş sementi, mineden farklı olarak organik içeriği daha yüksektir. Bu nedenle asitlere karşı daha az dirençlidir ve kök yüzeyinde çürük oluşabilir.

Kök çürüğü özellikle yaşlılarda yaygındır. Diş eti çekilmesiyle açığa çıkan kök yüzeyi, çevrede biriken plakla karşılaşır. Tedavisi zordur ve çoğu zaman dişin çekilmesiyle sonuçlanır. Bu nedenle diş eti bakımı, kök çürüğünün önlenmesinde belirleyicidir.

Sık sorulan sorular

Diş eti ve kemik dokusunun bütüncül yapısı, Beden Eğitimi başlığındaki koruyucu sağlık yaklaşımıyla ilişkilidir.

Dişlerin yapı maddesi nedir?
Diş sementi, kökün dış yüzeyini kaplayan ve dişi çene kemiğine bağlayan mineralizedir. Ancak dişin gövdesini dentin, üst kısmını mine, iç kısmını pulp oluşturur.

Diş sementi ne işe yarar?
Dişi çene kemiğine bağlar, kök yüzeyini korur, periyodontal lifleri tutar ve kök rezorpsiyonunu yavaşlatır.

Dişin kaç katmanı vardır?
Dört katman: en dışta mine, altında dentin, kök dış yüzeyinde sement ve en içte pulp.

Dentin neden mine kadar sert değildir?
Dentinin mineral oranı daha düşüktür ve içinde hücre bulunur. Bu nedenle hem daha yumuşak hem de canlıdır. Mine ise hücresizdir ve geriye dönük onarılamaz.

Mine kendini yeniler mi?
Hayır. Bu, minenin en önemli özelliğidir. Odontoblastlar önce dentin üretir; mine onarılamaz. Bu yüzden mine hasarı kalıcıdır.

Diş sementi çürür mü?
Evet, özellikle kök yüzeyinde. Sementin organik içeriği yüksek olduğu için aside karşı mineden daha az dirençlidir. Kök çürüğü yaşlılarda yaygındır ve tedavisi güçtür.

Diş ağrısı nereden gelir?
Dentin tübülleri üzerinden iletilen uyarılardan. Pulpada bulunan sinir lifleri, dentin tübülleri yoluyla uyarı alır. Pulpaya ulaşan derin bir çürük ağrının en güçlü nedenidir.

İlgili Makaleler

Okul Çağı Çocuklarda Beslenme: Ne Yemeli, Neye Dikkat EtmeliUyku ve Bellek: Gece Çalışmak Gerçekten İşe Yarar mıKoşuya Nasıl Başlanır? Sağlıklı Koşu RehberiYüzme Nedir ve Nasıl Öğrenilir?