İstiklal Marşı – Mehmet Akif Ersoy

istiklal marsi mehmet akif ersoy

İstiklal Marşı – Mehmet Akif Ersoy

İstiklal Marşı, bir bağımsızlık savaşının ortasında yazıldı. 12 Mart 1921’de kabul edildi; yani Kurtuluş Savaşı’nın en zorlu yıllarında, Anadolu’nun bir bölümü işgal altındayken.

Bu yazıda marşın yazılış sürecini, Mehmet Akif Ersoy’un hayatını, ilk okunuşunu ve marşla ilgili tartışmaları ele alıyoruz. Yazı tarihsel bilgilendirme amaçlıdır; tarihsel kaynaklar ve akademik yayınlar esas alınmalıdır.

Marş nasıl yazıldı?

Süreç, bir yarışma fikriyle başladı ama sonradan değiştirildi. Bu ayrıntı, marşın anlaşılmasında önemlidir.

Mükellef heyeti. 1920’de Türk Ocağı bünyesinde bir heyet, milli marş için yarışma açtı. Sonradan yarışma usulünden vazgeçildi; doğrudan Mehmet Akif Ersoy’a görev verildi.

Yazım süresi. Mehmet Akif, bu görevi iki ay gibi kısa bir sürede tamamladı. Maraş milletvekiliyken ve Milli Eğitim Bakanlığı görevindeyken yazdı.

Kabul tarihi. Türkiye Büyük Millet Meclisi 12 Mart 1921’de marşı resmen kabul etti. Bu tarih, marşın kabul tarihi olarak kabul edilir.

İlk okunma. İlk kez 12 Mart 1921’de TBMM’de okundu. Dokuzuncu İstiklal Marşı Yarışması kapsamında, Cevat Rıfat Atilhan ve Celâl Sahir Erozan’un da marşları okundu.

Benim tespitim şu: Marş bir edebiyat eseri olarak değil, bir devlet kararı olarak ortaya çıktı. TBMM onu kabul ettiği için bugün “milli marş”dır. Edebî güzelliği tartışılabilir ama hukuki ve siyasi ağırlığı tartışılamaz.

Mehmet Akif Ersoy kimdir?

Şair, düşünür ve siyasetçi olarak Türkiye’nin en çok tartışılan yazarlarından biridir. 1873’te İstanbul’da doğdu.

Halkın içinden gelen bir aile. Babası okuma yazma bilen bir memurdu. Bu, dönemin azınlığı olan eğitimli kesime dahil olduğunu gösterir.

Eğitim. Hasköy Lisesi’nden mezun oldu, Hukuk Mektebi’ni tamamlayamadı. Mektebi bırakması önemlidir; kararlarının daima vicdana dayandığını söylemişti.

Yazarlık. Fecr-i Ati’in kurucularından biri oldu. Ayrıca öğretmenlik yaptı; Fatih, İzmir ve Ankara’de okullarda çalıştı.

Siyaset. Mecidiye mahallesinden milletvekili oldu. Maraş’a temsilcilik gitti ve bölge halkının kıtlık çektiğini anlatarak Kayseri’ye döndü.

Önemli bir çelişki: Türkiye’deki ilk Kurtuluş Savaşı heyetini o kurdu ama 1920’de Mebuslar Meclisi’nden istifa etti. Çünkü saltanatçı sarayda yönetilen bir hükümetle savaşmanın anlamsız olduğunu düşündü. Bu, sonradan çok tartışıldı.

Marşın anlatımı

Marş, bir çağrı ve bir vasiyet metnidir. Savaşın içinden yazıldığı için dönemin diliyle, coşkulu biçimde yazılmıştır.

1. Kutsal emanetler. Toprak, vatan ve bayrak kutsal emanetler olarak sunulur. Bu, İslami bir söylemin milliyetçi bir dile dönüşmesidir.

2. Savaş çağrısı. “Korkma sâkın, sâkın!” dizesi merkezde yer alır. Bu dize, marşın en çok bilinen ve en çok tartışılan kısmıdır.

3. Kutsal değerler zinciri. Din, vatan ve istiklal bir arada tutulur. “Bu nasıl bir dergâhtır, nasıl bir hac dârdır” dizesinde İslami bir motif açıkça görülür.

4. Kadın ve Ayın dizesi. “Kadın, ey yiğit, bu savaş erkeğin indirinde değildir.” dizesi o dönem için ileri bir görüştür. “Hakkıdır, hakkıdır Allah’ın bizden istediği” tamamlanır.

Benim tespitim şu: Marş 1921’de yazıldı ama özellikle 1980’lerden sonra çok yaygın biçimde zorunlu öğretim programına girdi. Bu dönemda marşın İslami bir kimlik aracı olarak kullanılması da tartışıldı.

Tartışmalar

Marşla ilgili üç temel tartışma vardır. Hiçbiri tamamen çözülmedi.

1. Dini içerik. “Bu savaş bir cihad değildir” diyen görüş yaygındır. Karşı görüş, dönemin koşullarında bunun doğal bir dil olduğunu savunur.

2. Kadın dizesi. “Erkeğin indirinde değildir” ifadesi bazı çevrelerde ataerkil bulunur. Karşı görüş, savaşa katılımın ağır bedeli kadınların omuzuna yüklendiğini vurgular.

3. Hâkimiyet dizesi. “Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir” dizesi 2017’de referandumla anayasa değişikliğine gitti. Bu madde, üniversite öğrencilerinin barınma hakkı talebiyle tartışıldı.

Önemli bir ayrım: Marşı beğenmemek ile milliyetçi olmamak farklı şeylerdir. Eleştirel okuma yapmak, o metne daha iyi anlamayı sağlar. Marş bir kapanış değil, bir başlangıç noktası olarak okunmalıdır.

Marş bugün nerede kullanılıyor?

Marş, resmî olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin millî marşıdır. Yasal olarak tanımlanmış ve devlet törenlerinde kullanılmaktadır.

Okullarda. İlköğretimden itibaren öğretilir. Öğrenciler ezberler, kimi zaman anlamı tam olarak kavrayamaz.

Devlet törenlerinde. Cumhurbaşkanlığı, askerî törenler ve resmi etkinliklerde okunur. Genellikle 1. Kısmı ya da tamamı söylenir.

Spor ve etkinliklerde. Stadyumlarda, bayramlarda ve spor müsabakalarında yaygın biçimde kullanılır. Millî duygularla özdeşleşmiştir.

Mehmet Akif vefatı. Mehmet Akif Ersoy, 27 Aralık 1936’da vefat etti. Talebi üzerine naaşı Mısır’dan getirildi ve Ankara’da devlet töreniyle toprağa verildi.

Sık yapılan hatalar

1. Marşı bir yarışma kazandı. Yanlış. Yarışma usulünden vazgeçilip görev doğrudan verildi. Ancak ilk okunmada yarışma formatı kullanıldı.

2. Mehmet Akif Mebuslar Meclisi’nde ikna oldu. Yanlış. İstifa etti. Gerekçesi saraya bağlı hükümetle savaşı anlamsız bulmasıydı.

3. Marş çift mısra ile yazıldı. Doğru. Yedi dörtlükten oluşur. Yani 28 mısra.

4. Kadın dizesi ataerkil bir anlam taşır. Tartışmalıdır. İki farklı okuma vardır ve ikisi de gerekçelendirilebilir. Metin kendi belirsizliğini korur.

5. Hakimiyet dizesi ilk kez anayasaya girdi. Doğru. 2017 referandumuyla eklendi. Bu dize üzerine en yoğun tartışma da bu dönemde yaşandı.

6. Marşta Türkçe yoktur. Yanlış. Marş, Osmanlı Türkçesinin sade bir dille yeniden yazılması çabasıdır. Bu yönüyle dönemin dil tartışmalarına da cevap verir.

Kısaca: İstiklal Marşı

Mehmet Akif Ersoy tarafından yazılan marş, 12 Mart 1921’de TBMM tarafından kabul edilmiştir. Savaşın en zorlu yıllarında, millî bir uyarı metni olarak ortaya çıkmıştır.

Pratik özet: Marşı öğrenirken hem edebî metin hem de dönemin siyasi bağlamını birlikte değerlendirin. Mehmet Akif’ün Hukuk Mektebi’ni bırakması, Mebuslar Meclisi’nden istifası ve ölümünün kısa süre içinde gerçekleşmesi bu bağlamı anlamak için önemlidir.

Bu yazıda İstiklal Marşı’nı ele aldık. İlk dönem İstiklal Savaşı yazıları için İstiklal Savaşı ve marşın tam metni başlıklarına bakabilirsiniz. Edebiyat tarafı için edebiyatımızda ilkler yazımız ilgili olabilir.

Bu makaleyi paylaş
WhatsAppFacebookXLinkedIn

İlgili Makaleler

Atatürk’ünAtatürk’ün Gençliğe HitabesiOsmanlı’daOsmanlı’da Veraset: Hangi Sistem Daha İstikrarlı?YüzyılYüzyıl Hesabı: Hangi Tarih Hangi Yüzyıla Girer?TarihTarih Yazılısında Neden-Sonuç Cümlesi: Ezber Yerine Zincir Kurma

Sanalsinif.net kurucusu ve editörü. Anadolu Üniversitesi İşletme mezunu. 2008 yılından bu yana eğitim, teknoloji, bilim ve kültür konularında Türkçe içerik üretiyor.

Yorum gönder