Kış Aylarında Sağlık: Buzlanma, Hipotermi ve Önlemler

Kış aylarında en sık görülen sağlık sorunları soğuğa bağlıdır: donma, hipotermi, buzlanma kaynaklı düşmeler ve solunum yolu enfeksiyonları. Vücut, el ve ayak uçlarından başlayarak ısı kaybeder; bu nedenle önlem de uçlardan başlamalıdır. Bu yazıda kış sağlığı için uygulanacak kuralları, evdeki tehlikeleri ve acil durum belirtilerini tabloyla anlatıyorum.

Önemli: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kalp, diyabet, astım veya KOAH gibi kronik hastalığınız varsa kış öncesi hekiminize danışın.

Soğuk neden tehlikeli

Vücut ısısı belirli bir seviyenin altına düştüğünde hücre işlevleri bozulmaya başlar. Hipotermi, beden ısısının 35 derecenin altına inmesiyle ortaya çıkar ve hafif, orta ve ağır olmak üzere üç evrede değerlendirilir.

En tehlikeli nokta: Hafif evrede titreme görülür, kişi bunun ısınma işareti sanabilir. Aslında titreme vücudun son savunma mekanizmasıdır. Titreme durduğunda, kişi üşütmüyor olsa bile vücut ısısı tehlikeli biçimde düşmüş demektir ve derhal ısıtma gerekir.

Donma (soğuk yanığı)

Donma, derinin ve altındaki dokunun donmasıyla oluşur ve hipotermiden farklı olarak yereldir. En sık etkilenen bölgeler kulak memesi, burun, el ve ayak parmaklarıdır.

Yapılmaması gerekenler: donmuş bölgeyi ovmak, sürtmek, ağıza almak veya sıcak suya sokmak. Bunlar dokuyu daha çok zarar verir. Isıtma, doğal vücut ısısı veya ılık suyla, yavaşça yapılmalıdır.

Donmadan korunma

• Katmanlı giyin. Birbirine göre ısıtılan katmanlar, tek kalın kattan daha çok ısı tutar
• Uçları koruyun. El, ayak, kulak ve burun önce soğur
• Islak kıyafetten kaçının. Islak kıyafet vücut ısısını hızla düşürür
• Terlemeyin. Ter, üşüme ile karıştırılır; terli kıyafet soğuk havada tehlikelidir
• Çorap ve eldiven giyin. Islaklığı önler

|

• Sürekli hareket edin. Kas kasılması ısı üretir

Katmanlı giyinmenin mantığı: Katmanlar arasında hava boşluğu oluşur ve bu boşluk ısıyı tutar. Tek kalın kıyafet ısıyı tutmaz, çünkü hava hareket edemez. Bu nedenle ince katmanlar, kalın tek parçadan daha etkilidir.

Evde buzlanma

Kışın evde en sık görülen yaralanma nedeni düşmelerdir ve bunların çoğu ıslak zemin kaynaklıdır.

Yıldızım ve buz sarkıtı kışın en sık görülen iki ayrı yaralanma nedenidir. Çatılarda biriken kar, ısınma nedeniyle erimiş olduğu sanılarak üzerinden geçilebilir; oysa altı boştur ve çökme olur.

Solunum yolu hastalıkları

Soğuk hava, grip ve nezleyi doğrudan üretmez; solunum yollarının savunma mekanizmasını zayıflatır ve enfeksiyon riskini artırır.

• Grip aşısı – her yıl, salgın öncesi
• El yıkama – soğuk hava mikropları taşır
• Kapalı ortam havalandırması – virüsler kapalı mekânlarda birikir
• Sigara ve alkol – solunum yollarını zayıflatır
• Dengeli beslenme ve uyku – bağışıklığın temeli

|

• Bol sıvı – mukusu akışkan tutar

Çocuklarda dikkat: Okul öncesi çocuklar kış enfeksiyonlarını eve taşır. Küçük çocuklarda grip, erişkinlerdekinden daha hızlı ilerleyebilir ve solunum yolu enfeksiyonu belirtileri varsa hekime başvurulmalıdır.

Vitamin D

Güneş ışığı kış aylarında yeterli olmadığı için D vitamini eksikliği görülür. Kemik sağlığı, kas gücü ve bağışıklık için önemlidir.

Doz, kan ölçümü ve hekim önerisiyle belirlenmelidir. Kış aylarında herkesin aynı dozu kullanması doğru değildir; özellikle 65 yaş üzeri, osteoporozlu ve risk grubundaki kişilerde hekim kontrolü önemlidir.

Acil durumlar

Hipotermi acil bir durumdur. Özellikle bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu ve titremenin durması belirtileri acil müdahale gerektirir; 112 aranmalıdır.

Sürüş

1. Sisli sabahlarda hız düşürün ve mesafeyi artırın
2. Buzlanmış yolda ani fren ve direksiyon hareketi yapmayın

|

3. Lastik basıncını soğuk havada kontrol edin
4. Yedeklastiğe kışın yakıt yazdırın

|

5. Araçta battaniye, battaniye ve su bulundurun

Sık yapılan 7 hata

1. Üşümediğini düşünmek. Uyuşma da üşüme belirtisidir.

|

2. Donmuş yeri ovalamak. Doku hasarını artırır.
3. Islak kıyafeti üzerine giymek. Isı kaybını hızlandırır.
4. Tek kalın kıyafetle çıkmak. Katmanlı giyinilmeli.
5. Kapalı ortamı havalandırmamak. Enfeksiyon riskini artırır.
6. Çatı karını güvenli sanmak. Isınmış görünen kar çöker.
7. Araçta birden çok kişi soğukta bekletmek. Motor çalışsa da araç soğutur.

Kontrol listesi

Kısaca

Kış sağlığının temeli, vücut ısısının korunması ve donmaya bağlı yaralanmaların önlenmesidir. Vücut öncelikle el, ayak, kulak ve burun gibi uçlardan soğur; bu nedenle koruyucu önlemler de uçlardan başlamalıdır. Hipotermi beden ısısının 35 derecenin altına inmesiyle oluşur ve titreme, hafif evredeki son savunma mekanizmasıdır; titreme durduğunda kişi üşütmüyor olsa bile vücut ısısı tehlikeli biçimde düşmüştür. Donmuş bölge ovulmamalı, sürtülmemeli ve sıcak suya sokulmamalı; yavaşça ısıtılmalıdır. Bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu ve titremenin durması acil müdahale gerektiren belirtilerdir. Evde en sık yaralanma nedeni ıslak zemin kaynaklı düşmelerdir; giriş, banyo ve merdivenlerde paspas ve kaymaz kaplama kullanılması etkilidir. Çatı ve oluklarda biriken kar güvenli görünse bile ısı nedeniyle çökebileceğinden temizlenmelidir.

İlgili Makaleler

Tip 2 Diyabet: Şeker Takibi ve Günlük Beslenme KurallarıTansiyon: Evde Doğru Ölçüm ve Değer DeğerlendirmesiÇölyak Hastalığı: Gluten, Tanı, Beslenme ve Günlük HayatUyku Apnesi: Neden Horluyoruz, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri