Ubuntu Kurayım Derken Harddisk Biçimlendi!

Bu yazıyı okumanızın tek nedeni var: Ubuntu kurulumunda yanlış diski seçerseniz, o diskteki her şey kalıcı olarak silinir. Bu bir yazılım hatası değildir; Linux kurulum sihirbazı tam da böyle çalışır. Diski seçerken gözünüzü dört dört üstüne getirin.

Başımıza 2022’de kendi yaşadığımız bir hata ile başlıyoruz. 15 inçlik bir dizüstü bilgisayara Ubuntu kurmak istedik. Kurulum sihirbazında ikinci diski seçtik — ki bu aslında Windows’un olduğu disk değildi, harici bir kasaydı. Windows kurtarılamadı. Yazılım, fotoğraflar, üç yıllık iş notu; hepsi gitti.

Bu hatırayı paylaşmamın sebebi şu: Panik içinde verilen kararlar pahalıdır. Beş dakika durup diski kontrol etmek, ertesi günlerce süren bir kurtarma çalışmasından çok daha ucuz.

Ubuntu kurulumunda “başka bir şey” seçeneğini seçmeyin

Bu, yazının en önemli uyarısı. Ubuntu kurulum sihirbazı genellikle şu seçenekleri sunar:

Ubuntu ile birlikte kur — Tüm diski siler, Windows’u da siler.
Windows ile birlikte kur — Diskin bir bölümünü ayırır, ayarlar sizin verdiğiniz kadar bozulur. Bu seçenek her cihazda görünmez.
Başka bir şey — Elle bölümlendirme. İleri kullanıcılar içindir.

Yeni başlayanların sık yaptığı hata şu: İlk seçeneği seçip kurulumu başlatmak. Kurulum bitince Windows açılmaz ve kullanıcı ne olduğunu anlamaz.

Windows’u korumak istiyorsanız başka bir şey seçeneğini kullanın. Bu seçenekte yapılacak iş şudur: Diskte boş alan ayırın (shrink), yeni bir bölüm oluşturun ve Linux dosya sistemi biçimlendirin. Bu işlemi yapmadan kuruluma başlamayın.

Diski nasıl doğru seçersiniz?

Kurulum sihirbazında ekranda en az üç bilgi görürsünüz. Üçünü birden kontrol edin:

1. Disk boyutu. Modelinizde 512 GB varsa ve listede 256 GB görüyorsanız, farklı bir diske bakıyorsunuz demektir.

2. Parça sayısı. Diskinizde Linux kurulumu için bölüm varsa sihirbaz genellikle bunu “boş alan” olarak gösterir.

3. Dosya sistemi. NTFS görüyorsanız bu Windows diskidir ve üzerine yazmayın. ext4 görüyorsanız zaten Linux biçimlidir.

Kritik uyarı: ext4 biçimlendirmesi, diskin tamamını siler. Seçtiğiniz bölüm NTFS değilse ve üzerinde veri varsa, o veri gider. Biçimlendirme seçeneği her zaman karşınıza çıkar ve çoğu kişi bunu okumadan geçer.

Veri kaybını önlemek için: önce yedek alın

Bu adım atlanmamalı. Kurulumdan önce, çalışan sistemden en az bir yedek alın.

Yöntem 1: Harici diske kopyalama. Fotoğraflar, belgeler, önemli kodlar. Basit ama zaman alır.

Yöntem 2: Bulut yedekleme. Google Fotoğraflar, OneDrive. Sürekli güncel kalan tek yöntem budur. Kapsama alınmayan klasörler olabilir; kontrol edin.

Yöntem 3: Tam disk yedeği. Araçların bir kısmı tüm diski imaj olarak alabilir. Diski açmadan önce, yedek açıldıktan sonra yapılabilir.

Yedekleme ilkeleri için yedekleme nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan diğer hatalar

Yanlış bölümü biçimlendirmek. sihirbazda “biçimlendir” kutusu işaretliyse o bölümdeki her şey silinir. Sadece bölüm silinir, disk silinmez — ama o bölümdeki tüm veri kaybolur.

Windows’u EFI olarak işaretlemek. Başlangıç bölümünü silmek, Windows’u açılmaz hale getirir. Linux kurulumunda başlangıç bölümünü silmeyin.

Yanlış dosya sistemi. NTFS bölümde Linux kök dizini oluşturulmaz. ext4 kullanılır. Bu bir tercih değil, zorunluluktur.

UEFI ve Legacy karışımı. Bazı eski kurulumlarda BIOS Legacy modunda çalışmak gerekir. Bu ayrıntı ileride açıklanıyor.

İkili sistem (dual boot) kurulumu

Windows’u korumak isteyenler için süreç şu:

1. Diski bölümleyin. Windows Disk Yönetimi’ni açın. Linux için yer açmak istediğiniz bölümü sağ tıklayıp “Sürücüyü Daralt” seçin. En az 40-50 GB verin; bu rakam şişirilmiş bir rakam değil, pratik bir alt sınır.

2. USB bellek hazırlayın. Rufus veya balenaEtcher ile Ubuntu ISO dosyasını yazın. USB’nin tamamının silineceğini unutmayın.

3. Bilgisayarı USB’den başlatın. F12, F8 ya da Esc tuşuyla açılış menüsüne girin. Daha önce Windows kurulumunda bu menüyü hiç görmediyseniz, BIOS içinden boot sırasını değiştirmeniz gerekebilir.

4. “Deneyin” seçeneğini kullanın. Kalıcı değişiklik yapmadan önce canlı USB’den deneyin. Bu aşamada kablosuz bağlantı, ses ve ekran sürücüleri çalışıyorsa, kurulum sonrası sorun yaşama ihtimaliniz düşüktür.

5. Kurulumu başlatın. Bu kez başka bir şey seçeneğini seçin ve az önce bıraktığınız boş alanı işaretleyin.

6. Önyükleyiciyi doğru yere kurun. Bu adım en çok hata yapılan yerdir. Önyükleyici, Linux’un kurulduğu diskin EFI bölümüne yazılmalıdır, ayrı bir bölüm seçilmez. Çoğu kurulum sihirbazı bunu otomatik yapar; yanlış yere yazdırmamaya dikkat edin.

7. Yeniden başlatın ve açılış menüsünü kontrol edin. Windows ve Ubuntu seçenekleri görünmeli. Windows açılmıyorsa muhtemelen önyükleyici yanlış yere yazılmıştır; canlı USB ile onarılabilir.

Kurtarma: bir şeyler ters gittiyse

Windows açılmıyorsa veya Linux’tan Windows’a geçemiyorsanız panik yapmayın. Çoğu vaka kurtarılabilir.

Windows’tan kurtarma: Canlı USB ile açılın, terminal açın ve sudo grub-install /dev/sda komutunu çalıştırın. Bazı sistemlerde sudo update-grub de gerekir. Disk adı sizin cihazınızda farklı olabilir; hatalı komut çalıştırmayın.

Linux’tan Windows verisine erişim: Linux, NTFS bölümleri otomatik olarak /media altına bağlar. Dosya gezgininden erişebilirsiniz. Windows açılmasa bile verinize ulaşabilirsiniz.

Bu seçeneklerden birini uygulamadan önce, kesin olmayan bilgilerle harekete geçmemek gerekir. Bir sonraki yazımızda kurtarma adımlarını ayrıntılı anlatacağız.

Kurulumdan sonra ilk adımlar

Linux yeni kullanıcıları için en sık iki sıkıntı vardır ve ikisi de ilk gün çözülür:

Sürücü sorunları. Ekran kartı, kablosuz ağ, ses. Güncel Ubuntu kernelleri donanımın büyük kısmını otomatik tanır. Sorun yaşarsanız ek sürücü kurmanız gerekebilir.

Güncellemeler. sudo apt update && sudo apt upgrade komutuyla güncelleme yapın. Kurulumdan hemen sonra yapın; sürücüler güncellemeyle gelir.

İşletim sistemi seçimi hakkında daha fazla bilgi isterseniz, Pardus kurulum rehberimize ve Zorin OS incelemesine bakabilirsiniz.

Bu makaleyi paylaş

WhatsApp Facebook X LinkedIn