Zekât: Ne Kadar Verilir, Kimlere, Ne Zaman?

Zekât, nisap miktarını geçen ve belirli bir süre boyunca elde tutulan malın, üzerinden hesaplanan belirli bir oranının ihtiyaç sahiplerine verilmesidir. Nakit, altın, gümüş ve ticaret mallarında oran yüzde 2,5 iken hayvanlarda oran hayvanın türüne göre değişir. Zekât verilecek kişilerin sayısı ve niteliği ise Kur’an’da açıkça belirtilmiştir.

Bu yazıda zekâtın oranlarını, nisabı, kimlere ve nasıl verileceğini hesap örnekleriyle ve Tevbe 9/60 ayetine dayanarak anlatıyorum. Nisap tutarı altın fiyatına göre değiştiği için güncel rakamı hesaplarken teyit edin.

Zekât nedir

Zekât, İslam’ın beş şartından biridir. Kelime kök olarak zekere (sağlam olmak) anlamına gelir ve bereketi artırmayı ifade eder.

• Farzdır. Nisabı geçen malın zekâtını vermek üzerindeki kişiye dinen farz bir borçtur.
• Yılda bir kez hesaplanır ve verilir.
• Niyet şarttır. Zekâtı vermek niyetiyle vermek, gönül rahatlığıyla vermekten farklıdır.
• Önce borç ödenir. Ödenmemiş borç, zekât hesabından düşülür.

Nisap nedir

Nisap, zekâta tabi malın asgarî miktarıdır. Bu miktarın altındaki malda zekât farz olmaz. Nisap altın ve gümüş üzerinden tanımlanmıştır.

Nisap neden sürekli değişiyor? Nisap, Hz. Peygamber döneminde altın ve gümüş ağırlığı olarak belirlenmiştir. Para birimleri değer kaybettiği için bugün ölçü 85 gram altının güncel değeri üzerinden hesaplanır. Güncel tutarı hesaplamadan önce gram altın fiyatını teyit edin.

Zekât oranları

Oran, malın cinsine göre değişir. En çok karıştırılan kısım budur.

Mezheplerin farklı hesapları vardır. Özellikle sığır ve deve hesabında, hayvanın yaşı ve kaç başlık bir grup hâlinde olduğu konusunda görüş ayrılıkları bulunur. Yukarıdaki tablo yaygın kabul gören hesapları gösterir.

Örnek hesaplamalar

1. Nakit: 400.000 TL tasarrufunuz varsa, zekâta tabi kısım 400.000 TL’dir.
2. Ödenmemiş borç düşülür: 100.000 TL kredi borcunuz varsa, 400.000 − 100.000 = 300.000 TL üzerinden hesaplanır.
3. Zekât: 300.000 × %2,5 = 7.500 TL

|

4. Altın örneği: 170 gram altınınız varsa, nisap olan 85 gram düşülür, kalan 85 gram üzerinden %2,5 hesaplanır.

Kimin hakkı var

Zekâtın kimlere verileceği Kur’an’da sayılmıştır. Tevbe sûresi 9/60 ayeti bu konuda temel kaynaktır.

Kimseye verilmez: Zenginler, zekât verdiğiniz kişilerin aileleri, kişinin kendisi ve zekâtı ödemekle yükümlü olmayan kişiler. Kural şudur: zekât, ihtiyacı olan kişiye verilir.

Kime verilmez

Neler zekâttan istisnadır

Her para zekâta tabi değildir. Temel ihtiyaç ve ziraî gelir istisnadır.

• Temel ihtiyaç: Oturduğunuz ev, giyim, günlük yemek, sağlık gideri
• Ziraî mahsulât: Çoğu âlime göre ziraî gelir zekâta tabi değildir (kimi âlimler aksini söyler)
• Bir aracın hurdası: Temel ulaşım aracının tamamı istisnadır
• Üretimde kullanılan araç ve aletler

|

• Birden fazla ev: Temel ihtiyaç için kullanılan bir ev istisnadır

Altın ve gümüşü biriktirmek konusunda bir tartışma vardır. Bir hadis-i şerifte geçen ifade, altın ve gümüşün ihtiyaç fazlasının kendisine zarar getireceğine işaret eder. Bu, konuyu ciddiye alanların önemli bir bölümünü zekâta tabi kılar.

Ne zaman verilir

1. Malı nisap miktarını geçtiği andan itibaren hesaplanır.
2. Mal bir yıl boyunca elde tutulduğunda zekâtı vacip olur.
3. Genellikle Ramazan ayı içinde verilmesi tercih edilir.
4. Verilen kişiye nisabın altına düşmeyecek kadar verilmesi gerekir.

Türkiye’de kim zekât verir? Bu konuda farklı uygulamalar vardır. Özel sektörde çalışanların zekâtı bağ-kur tarafından, memurların zekâtı ise bağ-kur tarafından yürütülür. Kendi geliriniz üzerinden zekât vermek isteyenler için muhasebe ve varlıklarınızı ayrı takip etmeniz gerekir.

Sık yapılan 7 hata

1. Nisabı geçmediği hâlde zekât hesaplamak.
2. Ödenmemiş borcu düşmemek. Borç, zekât hesabından indirilir.
3. Ticaret mallarını unutmak. Elde tutulan mallar da zekâta tabidir.
4. Altını bankada tutmanın zekâttan muaf olduğunu sanmak. Nakit altın da kapsama girer.
5. İhtiyaç sahibi olmayan birine vermek. Zekât yalnızca hak sahiplerine verilir.
6. Birden fazla kişiye kısarak vermek. Verilen kişi nisabın altına düşmelidir.
7. Sadaka ile zekâtı karıştırmak. Sadaka nafiledir, zekât fardır.

Kontrol listesi

Kısaca

Zekât, nisap miktarını geçen ve bir yıl boyunca elde tutulan malın belirli bir oranını ihtiyaç sahiplerine vermektir ve İslam’ın beş şartından biridir. Nisap altın için 85 gram, gümüş için 595 gram olarak tanımlanmıştır ve para birimi karşılığı bugün 85 gram altının güncel değeri üzerinden hesaplanır. Nakit, altın, gümüş ve ticaret mallarında oran yüzde 2,5 iken koyun ve keçide yüzde 2, sığırda otuzda bir, devrede yüzde yirmidir. Hesap yapılırken ödenmemiş borç düşülür ve temel ihtiyaç kalemleri istisnadır. Zekâtın kimlere verileceği Kur’an’da Tevbe 9/60 ayetinde sayılmıştır; fakir, muhtaç, zekât görevlisi, esir, güçlü borçlu ve yolda kalanlar bu kapsamdadır. Zenginlere, kişinin kendi ailesine veya ihtiyaç sahibi olmayanlara zekât verilmez. Kişiye verilen tutar, onu nisabın altına düşürmeyecek kadar olmalıdır.

İlgili Makaleler

Ezan: Neden Okunur, Nasıl Okunur, Anlamı ve Çeşitleriİsmi Azam: Hangi Dualarda Geçer, Nasıl Okunur, Anlamı Ne?Mevlid Kandili – Kutlu Doğum HaftasıTeravih Namazı Kaç Rekattır?