Yerel Mahkemeler: Hangi Davaya Hangi Mahkeme, Görev ve Yetki Ayrımı
Yerel mahkemeler, işin niteliğine ve değerine göre görevli olur: kısa süreli hapis ve küçük tazminat davaları sulh mahkemelerinde, uzun hapisli cezalar ve yüksek tutarlı tazminatlar asliye mahkemelerinde, aile hukuku işleri aile mahkemesinde görülür. Dava açarken mahkeme seçimi yanlış yapılırsa dosya görevsizlik nedeniyle iptal edilir ve dava açma süresi kaybolur.
Bu yazıda hangi davanın hangi mahkeme görevinde olduğunu, görev ile yetkinin farkını, yanlış mahkeme seçilince ne olduğunu ve dosyanızın nerede olduğunu nasıl öğreneceğinizi tabloyla anlatıyorum. Uyuşmazlık tutarları ve görev sınırları mevzuatla düzenlendiği için güncel mevzuatı teyit edin.
Yerel mahkemeler ne işe yarar
| Makam | Görev alanı |
|---|---|
| Sulh ceza hâkimliği | Üç yıla kadar hapis, para cezaları, kabahatler, basit suçlar |
| Asliye ceza hâkimliği | Üç yılı aşkın hapis cezası gerektiren suçlar |
| Ağır ceza mahkemesi | Üst sınırı on yılı aşan ağır cezayı gerektiren suçlar |
| Aile mahkemesi | Boşanma, nafaka, velayet, evlilik dışı çocuk, ortak yaşam |
| Sulh hukuk mahkemesi | Üç yıla kadar tazminat davaları, taşınmazın tahliyesi |
| Asliye hukuk mahkemesi | Üç yılı aşkın tazminat, tapu, ipotek, ortak mülkiyet, şirket uyuşmazlıkları |
| Bölge adliye mahkemesi | İstinaf, yani alt mahkemelerin kararlarına itiraz |
| İcra müdürlüğü | Borcun tahsili ve haciz işlemleri |
Hangi dava hangi mahkeme
Karar aşamasında kararı veren mahkeme yargılamayı yapar. O karara itiraz için ayrıca mahkeme belirtilir: hukuk davalarında bölge adliye mahkemesi, ceza davalarında bölge ceza mahkemesi görevlidir.
Davanız ne, nereye
Dosyanızın doğru yere gitmesi için önce dosyanın türünü bilmeniz gerekir.
| Dava konusu | Görevli mahkeme | Dikkat |
|---|---|---|
| Boşanma, nafaka, velayet | Aile mahkemesi | Para değeri dikkate alınmaz |
| Taşınmazın tahliyesi | Sulh hukuk mahkemesi | Kira tahliyesi burada görülür |
| Düşük tutarlı alacak | Sulh hukuk mahkemesi | Ücreti üç yıla kadar olan davalarda |
| Yüksek tutarlı tazminat | Asliye hukuk mahkemesi | Ücreti üç yılı aşan davalarda |
| Tapu, hisse, ortak mülkiyet | Asliye hukuk mahkemesi | Tutar küçük olsa bile mahkeme değişmez |
| İş kazası, meslek hastalığı | İş mahkemesi | Bölge adliye mahkemeleri bünyesindedir |
| Hakem heyeti uyuşmazlığı | Sulh veya asliye hukuk mahkemesi | Heyet kararına itiraz mahkemeye yapılır |
| Basit suç, kabahat | Sulh ceza hâkimliği | Hapis üst sınırı üç yıl |
| Üç yılı aşan hapis istemi | Asliye ceza hâkimliği | Görev itirazı ilk duruşmada yapılır |
| Vergi ve idari uyuşmazlık | Vergi mahkemesi | İdari yargı kolu |
Görev ve yetki farkı
Bu iki kavram karıştırılır ve karışıklığın sonucu ciddidir.
| Görev | Yetki | |
|---|---|---|
| Ne demek | Mahkemenin konu bakımından görevli olup olmadığı | Mahkemenin yer bakımından yetkili olup olmadığı |
| Hata yapılırsa | Dava reddedilir | Dosya sevk edilir |
| Süreye etkisi | Süre işlemez, dosya iptal olur; yeniden dava açmak gerekir | Süre işlemeye devam eder |
Bu ayrımın pratik sonucu çok ağırdır. Görev hatası yaptığınızda dava reddedilir ve o dava için harcadığınız süre geri gelmez; dosyayı yeniden açmanız gerekir. Yetki hatasında ise dosya başka yere gönderilir, dava aynı şekilde görülür.
Görev itirazını ne zaman yapmalı? Ceva hâkimliklerinde, ilk duruşmaya kadar veya mahkemenin karar vermesine kadar görev itirazı ileri sürülebilir. Hukuk mahkemelerinde de görev itirazı mümkündür ancak dosya kabul edildikten sonra süresi geçmiş olabilir. Mahkemeyi arayıp sorun; tahminle hareket etmeyin.
Dosyanız nereye gitti
| Durum | Ne yapılır |
|---|---|
| Dava açtınız, bilgi alamadınız | Adliyeden yazılı bilgi isteyin; UYAP üzerinden sorgulayın |
| Dosya sevk edildi | Sevk edilen mahkemeden bilgi alın |
| Dosya iptal edildi | Gerekçeyi öğrenin ve dosyayı düzelterek yeniden açın |
| Uzun süredir dönüş yok | Dosya kaydı üzerinden duruşma tarihi ve mahkeme bilgisini teyit edin |
e-Devlet üzerinden birçok adli işlem sorgulanabilir. Adliye şube müdürlüğünden de yazılı bilgi talep edebilirsiniz. Dosyanızın nerede olduğunu bilmek, hakkınızın kullanılması için ön koşuldur.
Adli yardım
Geliri düşük olan veya yoksul olan kişilerin dava masraflarını ödeyememesi hâlinde devlet adli yardım sağlar.
- Adli yardım talebi dilekçeyle mahkemeye yapılır.
- Talep, dava açılışında veya dava sırasında ileri sürülebilir.
- Kabul edilirse harç, bilirkişi ve tebligat masrafları karşılanır.
- Vekâlet ücreti için ayrıca baro yardım sandığına başvurulabilir.
Adli yardım reddedilirse itiraz edilebilir. Gelir durumunuzu belgelemeniz gerekir; eksik belgeyle yapılan başvurular çoğu zaman sonuç vermez.
Dava bölme ve birleştirme
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Davada birden fazla farklı mahkemenin görev alanına giren konu var | Dava bölünür |
| Aynı konuda birden fazla dava | Birleştirilebilir |
| Dava, kısmi itiraz konusu mu | Kısmi itiraz usulü uygulanır |
Sık yapılan 7 hata
- Görevli mahkeme araştırılmadan dava açmak. Reddedilme ve süre kaybı riski.
- Dosyanın nereye gittiğini öğrenmemek. Hak arama yolu bilinmez.
- Tazminat tutarını düşük yazmak. Görevli mahkeme değişebilir ve dava kısmen reddedilir.
- Görev itirazı için süreyi beklemek. Süre geçince itiraz hakkı kaybolur.
- Yetki itirazı ile görev itirazını karıştırmak. Sonuçları tamamen farklıdır.
- Harç ve masrafı eksik hesaplamak. Dosya işlemez.
- Duruşma tarihini yazılı teyit etmemek. Habersiz gelmek hak kaybına yol açar.
Kontrol listesi
| Adım | Yapıldı mı |
|---|---|
| Davanın türü belirlendi | ☐ |
| Görevli mahkeme mevzuattan doğrulandı | ☐ |
| Yetkili yer mahkeme olarak belirlendi | ☐ |
| Tazminat tutarı gerçekçi yazıldı | ☐ |
| Harç ve masraflar hesaplandı | ☐ |
| Duruşma tarihi ve dosya numarası kayda alındı | ☐ |
Kısaca
Yerel mahkemeler işin niteliğine ve değerine göre görevli olur: üç yıla kadar hapis ve küçük para cezaları sulh ceza hâkimliklerinde, üç yılı aşkın hapis cezaları asliye ceza hâkimliklerinde, boşanma nafaka ve velayet gibi aile hukuku işleri aile mahkemesinde, taşınmazın tahliyesi ve üç yıla kadar tutarlı tazminat davaları sulh hukuk mahkemelerinde, üç yılı aşkın tutarlı tazminat ile tapu ve ortak mülkiyet uyuşmazlıkları ise asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Kararı veren mahkeme ile karara itiraz edilecek mahkeme farklıdır: hukuk davalarında bölge adliye mahkemesi, ceza davalarında bölge ceza mahkemesi görevlidir. Görev ile yetki ayrımı kritiktir. Görev hatasında dava reddedilir ve dava açma süresi kaybolur, yetki hatasında ise dosya sevk edilir ve süre işlemeye devam eder. Bu nedenle dosyanın nereye gittiğini, hangi mahkemenin görevli olduğunu ve duruşma tarihini mutlaka yazılı olarak teyit edin.
Yorum gönder