Damat Nedir? Damat Kimdir, Damat ve Güvey Farkı
Damat, kız kardeşiyle ya da kuzeniyle evlenen erkektir. Bir erkeğin kız kardeşiyle evlenen adama damat denir ve o kişi kız kardeşine enişte, erkek kardeşlerine kayınbirader olur.
Damat, gelin tarafından gelen erkektir. Bu yüzden damat–güvey ayrımı sık karışır: damat gelinin tarafındandır, güvey ise gelinle evlenen kişidir. İkisi bazı durumlarda aynı kişidir, ama karşılıklı olarak bakıldığında farklıdır.
Damat kime denir?
| Durum | Adı |
|---|---|
| Erkeğin kız kardeşiyle evlenen adam | Damat |
| Erkeğin kız kardeşi | |
| Gelinin babası | Damat |
| Gelinin erkek kardeşi | Damat |
| Kız kardeşinin kocası | Enişte |
| Eşinin kız kardeşinin kocası | Bacanak |
| Gelinle evlenen erkek (kadının açısından) |
Yani “damat” sözcüğü iki farklı durumda kullanılır: kız kardeşle evlenen kişiye ve geline yakın erkek aile fertlerine denir. Günlük dilde en çok ikinci anlamı kullanılır; yani “düğünün damadı” denirken kastedilen gelinin babası, ağabeyi ya da yakın erkek akrabasıdır.
Damat ne demek, kökeni
“Damat” Farsça kökenlidir. Farsçada “dāmad” biçiminde bulunan sözcük, Arapça üzerinden Türkçeye geçmiştir. Anlamı zamanla özellikle düğün bağlamında “gelin tarafının erkek yakını” anlamına yerleşmiştir.
Arapçaya “damad” biçiminde geçmiş, oradan da çeşitli dillerde kullanılmıştır. Türkçedeki anlamı ise oldukça özgün ve daralmıştır: sözcük başlangıçta “evlenmiş erkek” anlamında genişken, zamanla yalnızca “gelin tarafından gelen erkek” anlamına indirgenmiştir.
Damatın görevleri
Gelenekte damatın sorumlulukları vardır. Bunlar yöreden yöreye değişse de ana hatları şöyledir:
1. Düğün masrafının bir kısmını karşılamak. Düğünün giderleri taraflarca paylaşılır. Bazı yörelerde masrafın büyük bölümü damattan beklenir.
2. Düğün hazırlıklarını yönetmek. Damat, düğünün teknik tarafını takip eder: müzisyen, fotoğrafçı, yemek ve ulaşım.
3. Giyin ve yüzünü düzenlemek. Özellikle büyük şehirlerde damat kiralık veya tüccar kıyafet giyer. Gelenekte damadın kıyafeti hediye olarak gelin tarafından alınır.
4. Sağdıç ve dünür görevlerini görmek. Kısa çevre düğünlerde damatın kendisi ya da bir yakını bu görevleri üstlenir. Sağdıçlığın ayrıntısını Sağdıç Nedir yazımızda anlattık.
5. Güveyi karşılamak. Düğün günü damat, yeni eve gelen damatı karşılar, “güvey”i babasının elinden alır ve yeni eve götürür. Güveyin ayakkabıları çıkarılırken damat başında olur.
Damat ile güvey farkı
Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır, ama aslında birbirinin karşısındaki konumlardır:
| Damat | Güvey | |
|---|---|---|
| Kimdir | Gelin tarafından gelen erkek | Gelinle evlenen erkek |
| Başka adı | Kız kardeşin kocası / gelinin babası | Yeni koca |
| Düğündeki rolü | Organizasyon, karşılama, ödeme | Törene katılmak, oynamak |
| Gelinin açısından | Yakın erkek akrabası | Kocası |
Kısacası: güvey gelin tarafına katılan yeni aile üyesidir; damat gelin tarafından gelen mevcut aile üyesidir. Güveyin “N” sıfatı vardır, damadın vardır. Güvey yeni evin sahibidir, damat onu karşılar.
Damat ile ilgili atasözleri ve deyimler
“Damat olmak kolay, damat kalmak zordur.”
Düğün gününün sorumluluğunu üstlenmek kolay; düğünden sonra da aile içindeki yerini korumak zordur. Damatın bir süre sonra aileden dışlanma riski bu atasözüne yansımıştır.
“Damatın varsa damadı da vardır.”
Biri damatsa, o kişinin çevresinde de damat olacak başka biri vardır demektir. Yani damatlık bulaşıcı bir durumdur.
“Damatda olmayanda, damatlı olamaz.”
Damat görevini üstlenmeyen kişi, damat olarak görülme hakkını kaybeder.
“Damat dört ay evde kalır.”
Düğünle birlikte gelen damadın, birlikte yaşama ve eve yerleşme süresini anlatan bir ifadedir. Bazı yörelerde bu süre üç, bazılarında altı ay olarak uygulanır.
Modern düğünde damat
Gelenek değişti, damadın rolü de değişti. Bugün:
- Düğün organizasyonunun büyük kısmı profesyonel firmalara devredildi.
- Masraflar tarafların ortak bütçesinden karşılanıyor, tek kişiye yüklenmiyor.
- Damat kıyafetleri kiralanıyor ya da çift birlikte seçiyor.
- Fotoğraf ve sosyal medya paylaşımı damatın değil çiftin sorumluluğunda.
Ama karşılama geleneği hâlâ sürüyor. Düğünde damadın babasından güveyi alması, güveyi yeni eve götürmesi ve kapıda karşılanması gibi uygulamalar bugün de yaygın.
Sık sorulan sorular
Damat kimdir?
Bir erkeğin kız kardeşiyle evlenen adamdır. Günlük dilde daha çok gelinin babası, ağabeyi ya da yakın erkek akrabası için kullanılır.
Damat ne demek?
Farsça kökenlidir. Zamanla “gelin tarafından gelen erkek aile üyesi” anlamına özelleşmiştir.
Damat ile güvey farkı nedir?
Damat gelin tarafından gelen yakın erkektir, güvey ise gelinle evlenen erkektir. Karşılıklı konumlardır.
Damat ile enişte farkı nedir?
İkisi aynı kişiyi gösterir. Kız kardeşine damat, kendisine enişte denir.
Damatın görevleri nelerdir?
Düğün masrafının bir kısmını karşılamak, hazırlıkları yönetmek, güveyi karşılamak ve düğün boyunca misafirleri ağırlamak.
Bu içeriği paylaşın:
Yorum gönder