Deprem Hazırlığı Nasıl Yapılır? Evde Yapılacak 12 Adım

Türkiye’de deprem neredeyse her yıl yaşanıyor ve büyük bölümü hasarsız atlatıyor. Ancak yaşanan can kayıplarının çoğu depremden değil, deprem sonrasındaki davranışlardan kaynaklanıyor.

Bu yazıda deprem hazırlığını, evde alınacak önlemleri, aile planını ve acil çantayı ele alıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; resmî talimatlar için AFAD’in güncel rehberlerini esas alın.

Önce doğru anlayalım

Deprem hazırlığı, deprem anında yapılacak şey değildir. Deprem başladığında ilk 10-20 saniye hayat kurtarır; geri kalanı sonrasına bırakırsanız.

Deprem sırasında: Sakin olun, eşyaların altına girmeyin, asılı olanları uzaklaştırın. Yatakta iseniz yataktan çıkıp başınızı koruyun. Merdiven ve asansör kullanmayın.

Deprem sonrasında: Açık alana çıkın, yaralı olmadıysanız binaya geri dönmeyin. Artçılarda en fazla ölüm, ilk depremdeki yıkılan binalara dönenlerde görülür.

Benim tespitim şu: Deprem ölümlerinin büyük kısmı doğrudan bina yıkımından değil, korkuyla yapılan yanlış hamlelerden kaynaklanır. Bu yüzden hazırlık, büyük ölçüde psikolojik bir hazırlıktır. Ailenin ne yapacağını önceden konuşması, panikte herkesin üst üste gelmesini engeller.

Evde yapılacak hazırlık

On iki somut adım. Bunları tek tek ele alalım.

1. Sabit eşyaları duvara sabitleyin. Tv, dolap, ayna, raf gibi ağır cisimler deprem sırasında düşüp yaralanmaya yol açar. Duvar ankrajları ucuz ve etkilidir.

2. Yatağın başına küçük bir ışık koyun. Depremde birilerinin yatağa düşmesi sık görülür. El feneri ve jeneratör en iyi ilk yarım saatte işe yarar.

3. Dolapların önünü kapatın. Yatak, masa, dolap gibi yüksek mobilyalardan uzak durun. Odaya girerken düşebileceğiniz mobilyalar öncelikli risktir.

4. Tavan süslerini ve ağır aksesuarları kaldırın. Bavul dolabı, avize, dekoratif tablo. Düşen avize ciddi yaralanma nedenidir.

5. Asılı eşyaları sabitleyin. Askılık, ayna, raf. Dikey düzlemdeki hafif nesneler depremde en tehlikelidir çünkü düşüş mesafesi uzun.

6. Yatağın altına ve yanına eşya koymayın. Depremde yatak kayabilir ve altındaki eşyalar yaralanmaya yol açabilir.

7. Gaz ve su tesisatını kontrol ettirin. Yangın, depremden daha sık ölüme yol açan bir risktir. Gaz kaçağı olursa elektrik düğmesine dokunmayın; ışık düğmesi de kullanmayın.

8. Bina durumunu öğrenin. Binadan sorumlu yöneticiye bağlanma, çatlak, nem, eski tesisat. Küçük bir kontrol, büyük bir riski önler.

9. Merdiveni boşaltun. Yangın sırasında en kritik alandır. Merdiven ve sahanlıklardaki eşyalar hayat kurtaran boşlukları kapatır.

10. Afet çantasını hazırlayın. Bir sonraki bölümde ayrıntılı anlatıyorum.

11. Su ve ilaç stoklayın. En az üç günlük su. Deprem sonrası şebeke suyu kullanamayabilir.

12. Aile toplanma noktası belirleyin. Bunu depremden önce yapın. Panikte herkes eve dönmeye çalışır; toplanma noktası bunu engeller.

Afet çantası hazırlığı

Çanta hazır olmazsa, ilk gün geçirilemez. İçeriği şu üç başlıkta düşünün: hayatta kalma, sağlık, iletişim.

Su ve beslenme. Kişi başı en az üç günlük su, enerji barı, kuru gıda. Petrol şişesi hem su hem bardak görevi görür.

Sağlık. İlk yardım çantası, kişisel ilaçlar, reçete kopyaları, maske, eldiven. Diş fırçası ve ıslak mendil de unutulmayan kalemlerdir.

İletişim ve ışık. Pil, powerbank, el feneri, düdük. Düdük, yardım çalışanlarınıza konumunuzu duyurmanın en pratik yoludur.

Koruyucu. Islık battaniye, maske, güneş gözlüğü, yağmurluk. Deprem sonrası hava soğuk olur; ıslak battaniye hipotermiyi önler.

Pratik öneri: Çantayı her altı ayda bir kontrol edin. İlaçların son kullanma tarihi, kuru gıdanın bayatlaması unutulur. Çanta hazır olmak, içinde işe yarar şey olması demek değildir.

Aile planı

Bu bölüm, çantı kadar önemlidir. Tek başına herkesin kendi kararını vermesi, büyük bir kafa karışıklığı yaratır.

1. Toplanma noktası seçin. Bina yakınında, binanın yıkılma riski olmayan açık bir alan. Okul bahçesi veya park gibi bir yer.

2. Acele çıkış yolunu belirleyin. Merdiven yolu. Asansör kullanılmayacak.

3. Komşularla konuşun. Yalnız yaşayan komşunuz varsa bu kritiktir. Zil çalıp sesiniz olmadığında birinin kontrol etmesi hayat kurtarabilir.

4. Çocuklarla pratik yapın. Küçük çocuklar kendilerini koruyamaz. Düşünme yerine prova yapın: botu giy, başını eğ, çanta al.

5. Evcil hayvanlar. En sık unutulan canlılar. Kedi ve köpekler depremde korkar ve kaçar; kafesi kırılırsa onları aramak zaman kaybıdır.

6. Bilişimli iletişim. Herkesin aynı anda arama yapması baz istasyonlarını tıkar. Mesajlaşma, aramaktan daha güvenilir.

Benim tespitim şu: Deprem anında yavaş tepki vermek hayati risktir; ama panikle hızlı hareket etmek daha tehlikelidir. Bu denge prensibi, çocuklara öğretilebilecek en önemli beceridir.

Çocuklar için ne yapılmalı?

Yaşa göre farklı yaklaşım gerekir.

3-6 yaş. Basit kurallar verin: yere çök, masanın altına gir, sakin ol. Abartılı bir korku yaratmayın; oyun gibi anlatmak işe yarar.

7-12 yaş. Kendi çantasını kendisi hazırlamasına izin verin. Sorumluluk vermek, sizin söylemenizden daha etkili.

13 yaş üstü. Telefonla haberleşme planı. Konum paylaşmayı öğretin, aile kodlu bir mesajlaşma kanalı açın.

Uyarı: “Deprem olmayacak” demeyin. Bu, çocuğa güvence vermek yerine kaygıyı normalleştirir. “Olabilir, ama hazır olduğunuzda zarar görmeyiz” çerçevesi daha sağlıklıdır.

Deprem sonrası ilk 24 saat

Bu dönem, ikinci kayıpların yaşandığı dönemdir. Depreme değil, sonrasına bağlı ölümler çoğunlukla bu saatlerde olur.

1. Sakin kalın. Panik, yaralanmaların başlıca nedenidir. Acele etmeyin, koşmayın.

2. Yaralılara müdahale edin. Temel yaşam desteği öğrenin. Kanama kontrolü, kırıkta sabitleme.

3. Açık alana geçin. Arama yapmadan önce binayı kontrol etmeyin. Artçılarda hasarlı bina çöker.

4. Altyapı uyarılarına uyun. Yangın, gaz kaçağı, elektrik tehlikesi. Jeneratör ve şofben gibi cihazları hemen çalıştırmayın.

5. Enkaz altında kalmayın. Yaralıysanız kendiniz kurtarın. Enkaz altında herkesi kurtarmaya çalışmak, sizin de ezilmenize yol açar.

6. Resmî duyuruları takip edin. AFAD, valilik, belediye ve Kızılay. Sosyal medya dedikodusuyla değil, resmî kanaldan bilgi alın.

Pratik kural: En az bir depremde evinizden çıkın. Bu, teorik bilgiyi deneyime dönüştürür ve sonraki seferlerde doğru karar verme şansınızı artırır.

Sık yapılan hatalar

1. Merdivenden inmek her zaman doğru. Duruma göre. Deprem sırasında merdiven kullanmak ölümcül olabilir. Artçılarda ise binadan çıkmak gerekir. Kararı anlık duruma göre verin.

2. Deprem çantası yeterli bir hazırlıktır. Değil. Çanta ilk günü kurtarır, ama binanızın sağlam olmasını sağlamaz. Sabitlenmemiş dolap çantası kadar tehlikelidir.

3. Afet çantasını sadece deprem için alıyoruz. Yanlış. Aynı çanta sel, taşkın, kimyasal kaza için de geçerlidir. Deprem anlarına özel ekipman almayın.

4. Kayıtlı afet çantası yetmez. Doğru ama yetersiz. Çanta depremde yaşadığınız yerde kalmalıdır. Oturduğunuz kattan çıkmanız gerekebilir.

5. Kendi kendimize yeter. Yanlış. En az bir komşunuzun durumunu bilmesi gerekir. Bu, Türkiye’de hayatta kalmanın en belirleyici faktörlerinden biridir.

Kısaca: deprem hazırlığı

Sabitlenme, acil çanta, toplanma noktası ve aile planı. Bu dördü birlikte çalışır; biri olmadan diğerleri eksik kalır.

Pratik özet: Bu hafta sonu üç şey yapın: dolapları sabitleyin, çantayı hazırlayın, aileyle toplanma noktası belirleyin. Üçü de birkaç saat sürer ve hayat kurtarır.

Bu yazıda deprem hazırlığını ele aldık. Türkiye’nin coğrafi yapısı için dağ oluşumu ve deprem nedir yazılarımıza bakabilirsiniz. İlk yardım ve sakatlık konuları için ağrı ve sağlık yazılarımıza da bakabilirsiniz.