Grip Aşısı Nedir, Kimler Yaptırmalı?

Grip aşısı, her yıl sonbaharda en çok sorulan sağlık sorularından birinin konusudur. “Yaptırmalı mıyım, ne zaman yaptırmalıyım, zararı var mı?” sorularının hepsinin cevabı kişinin durumuna göre değişiyor.

Bu yazıda grip aşısının ne olduğunu, kimlerin öncelikli olduğunu, ne zaman yaptırılması gerektiğini ve merak edilen soruları ele alıyoruz. Bu yazı tıbbi tavsiye değildir; grip aşısı kararınızı bir hekimle birlikte vermeniz gerekir.

Grip nedir, soğuk algınlığından farkı ne?

Bu ayrım önemli, çünkü grip aşısı grip için işe yarar, soğuk algınlığı için değil.

Soğuk algınlığı. Nazal konjesyon, hafif öksürük, halsizlik. Virüs üst solunum yolunda kalır. Genellikle birkaç günde geçer, tehlikeli değildir.

Grip. Ani başlangıç, yüksek ateş, yaygın kas ve eklem ağrısı, şiddetli baş ağrısı, kuru öksürük. Hastalık daha ağır seyreder ve yaklaşık beş gün sürer, sonra halsizlik günlerce kalabilir.

Belirgin farklar:

Grip aniden başlar ve yatakta bırakır. Soğuk algınlığı yavaş yavaş gelir, işe devam edebilirsiniz.
Gripte kas ağrısı belirgindir. Soğuk algınlığında hafif olabilir.
Gripte ateş yüksektir. Soğuk algınlığında ateş nadiren yükselir.

Benim tespitim şu: İnsanlar grip ile soğuk algınlığını birbirine karıştırıyor ve bu, aşı kararını da etkiliyor. Aşı, gripten korur; soğuk algınlığına karşı hiçbir işe yaramaz. “Her yıl grip oluyorum, aşı işe yaramadı” diyenler çoğunlukla soğuk algınlığı geçirmiştir.

Grip aşısı nasıl çalışır?

Aşı, bağışıklık sistemine hastalığı tanıtan bir eğitimdir. Yapılan şey hastalık vermek değil, vücudu hazırlamaktır.

1. Antijen tanıtımı. Aşı, grip virüsünün yüzeyindeki belirli parçalardan yapılır. Bağışıklık sistemi bunları tanır ve antikor üretmeye başlar.

2. Bağışıklık hücreleri. Vücut, aynı virüşle karşılaştığında hızlı tepki verir. Bu bellek hücreleri aylarca, bazı durumlarda yıllarca kalır.

3. Antikorlar. Hazır antikorlar kanda oluşur. Enfekte olmadan önce virüsle karşılaşmayı önlerler.

Neden her yıl yapılıyor? Grip virüsü sürekli değişir. Bir yıl önceki aşının antijeni bu yılın virüsüyle uyuşmayabilir. Bu yüzden Dünya Sağlık Örgütü her yıl hangi supturun aşıda olacağını belirler ve üreticiler buna göre aşı üretir.

Önemli bir gerçek: Bu aşı her yıl güncellendiği için bağışıklık sizde birikmez. Geçen yılın aşısının etkisi yeni yılın virüsüne karşı belirsizdir.

Kimler yaptırmalı?

Sağlık Bakanlığı öncelikli grupları belirliyor. Aşağıdaki gruplar risk açısından en yüksek olanlardır.

1. Altmış beş yaş üstü. Grip, yaşlılarda en sık ölüme yol açan bulaşıcı hastalıklardan biridir. 65 yaş üzeri kişilerde aşı önerilir.

2. Kronik hastalığı olanlar. Kalp, akciğer, diyabet, böbrek hastalıkları, kronik nörolojik hastalıklar. Grip, bu hastalıkları ağırlaştırabilir.

3. Hamile kadınlar. Grip, gebelikte riskli kabul edilir. Aşı gebelik döneminde güvenle uygulanabilir.

4. Sağlık çalışanları. Enfekte olma riski yüksek oldukları ve hastalarla bulaş bulaştırdıkları için. Mesleki risk nedeniyle.

5. Altı aydan küçük bebekler. Aşı altı aya kadar uygulanmaz ama anneler aşılanarak bebeği korur. Bağışıklık geçirirler.

6. Bağışıklığı zayıf olanlar. Bağışıklık baskılayan ilaç kullananlar, kanser tedavisi görenler, HIV taşıyıcıları. Bu grup için aşı kararı hekim tarafından verilmelidir.

Dürüst bir not: Grip aşısı herkese zorunlu değildir. Öncelikli olmayanlar da yaptırabilir, özellikle grip mevsiminde işe/okula devam etmek isteyenler için anlamlıdır. Bu bir kişisel karardır.

Ne zaman yaptırmalı?

Zamanlama, aşının etkinliğini doğrudan etkiler.

İdeal zaman: Ekim- Kasım. Grip mevsimi başlamadan önce yapılması önerilir. Grip salgınları Türkiye’de genelde Aralık-Şubat arasında zirve yapar.

Kaç hafta önce yapılmalı? Bağışıklık oluşması için yaklaşık iki hafta gerekir. Ama üretim ve dağıtım süreci nedeniyle aşı, mevsimin başında temmuz-ağustos aylarında temin edilebilir hâle geliyor.

Aşırı geç kalınmışsa ne olur? Yaptırmak yine faydalıdır, ama etkisi geç başlar. Grip salgını zaten başladıysa aşı, enfeksiyonu tam engellemese bile hastalığın şiddetini azaltır.

Yılda birden fazla aşı gerekli mi? Genelde tek doz yeterlidir. Altı aylık çocuklar ve bazı bağışıklığı zayıf kişiler için iki doz gerekebilir. Bu hekimin belirler.

Pratik not: Aşıyı yaptırmadan önce ateşiniz, grip benzeri bir belirtiniz varsa birkaç gün bekleyin. Enfeksiyondan sonra yapılan aşıda bağışıklık yanıtı zayıflar. Vücudun hastalıkla değil aşıyla uğraşması gerekir.

Yan etkiler ve güvenlik

Bu, en çok sorulan ve en çok yanlış bilinen konulardan biri.

En sık görülen yan etki. Koltuk üstünde hafif kızarıklık, hassasiyet, hafif ağrı. Birkaç günde kendiliğinden geçer.

Koltuk ağrısı veya hafif ateş. Bazı kişilerde bir gün süren hafif halsizlik olur. Gripin kendisiyle karşılaştırıldığında önemsizdir.

Şiddetli alerjik reaksiyon. Çok nadirdir ama her aşıda olduğu gibi teorik risktir. Uygulamadan sonra bir süre bekletilir; aşı uygulayan merkezde acil müdahale ekibi vardır.

En önemli çürütme: “Grip aşısı grip yaptırır” inancı yanlıştır. Aşı, hastalığın kendisini üretmez. Bu, aşıların çalışma mantığının tam tersidir. Aşı bağışıklık kazandırır; hastalık yapmaz. Kanıt güçlüdür.

Kimse yaptırmamalı mı?

Bazı durumlarda aşı ertelenir:

Şu anda orta-ağır grip hastalığı geçiriyorsanız. Enfekte olmak yanıtı zayıflatır; iyileşince yapılır.
Şiddetli alerjiniz varsa. Aşının bir bileşenine karşı reaksiyon geçirdiyseniz hekime danışın.

Pratik öneri: Aşı randevusu alırken “şu anda grip geçiriyorum” demek, programınızı aksatmadan doğru kararı vermenizi sağlar.

Kışın grip olmamak için ne yapılabilir?

Aşı dışında, gripin yayılmasını azaltan önlemler var.

1. El hijyeni. Sık ve suyla yıkayın. Sabun yeterlidir; dezenfektan gerekmez.

2. Öksürük görgüsü. Öksürürken ağzınızı mendille kapatın. Mendilini çöpe atın.

3. Kalabalık ve kapalı alanlar. Grip kalabalıkta, toplu taşıma araçlarında bulaşır. Mümkünse kalabalık saatlerinde dışarı çıkmak.

4. Yeterli dinlenme. Uyku eksikliği bağışıklığı zayıflatır. Bu, eski bir bilgi değil, iyi kanıtlanmış bir bulgu.

5. Kapalı mekânların havalandırılması. Kışın pencereler kapalı kalır ve virüs birikir. Günde birkaç dakika havalandırmak işe yarar.

Kısaca: grip aşısı

Her yıl güncellenen, bağışıklık kazandıran bir uygulamadır; grip yaptırmaz. Öncelikli gruplar: 65 üstü, kronik hastalar, gebeler, sağlık çalışanları.

Pratik özet: Sonbaharda, mevsim başlamadan önce yaptırın. Aşı iki hafta önce yapılmalı ve tek doz genelde yeterli. Şüpheniz varsa bir hekime danışın; bu yazı hekime gitmek yerine geçmez.

Bu yazıda grip aşısını ele aldık. Genel sağlık bilgileri için vücudun temel birimleri yazımıza bakabilirsiniz. Diğer sağlık başlıklarımız için bel ağrısı sayfasını inceleyebilirsiniz.