Yıldırım Beyazıt Dönemi Ankara Savaşı ve Sonrası
Ankara Savaşı, Yıldırım Bayezid ile Akkoyunlu Kara Yusuf arasında 1402’de Ankara yakınlarında yapılan, Türk-Osmanlı devletinin kaderini değiştiren bir muarebedir. Ankara’da başlayan bu savaş, sonunda düşman ordusunun kırılmasıyla Osmanlı lehine sonuçlanmıştır.
Bu yazıda savaşın neden çıktığını, nasıl geliştiğini ve sonuçlarını anlatıyoruz. Bu dönem, Anadolu Selçuklu Devleti’nin çöküşünü ve Osmanlı’nın Anadolu’ya yerleşmesini birlikte anlatan dönemdir.
Ankara Savaşı ne zaman oldu?
Savaş, 1402 yılında Temmuz-Ağustos aylarında Ankara yakınlarında yaşanmıştır. Osmanlı ordusu Ankara’ya yaklaşırken, Anadolu’da beraberlerine karşı savaşan beş Anadolu beyliği vardı. Savaş, birkaç gün sürdü.
Tarihlendirmede bir sorun vardır. Osmanlı belgelerinde savaşın tarihi farklı biçimlerde kaydedilmiştir. İbn Battuta’nın seyahatnamesinde ve Şükrî’nin tarihinde farklı tarihler geçer. Modern Osmanlı tarihçiliği genellikle Temmuz 1402 kabulünü kullanır. Kesin gün üzerinde uzlaşı yoktur.
Savaşın gün sayısı konusunda da farklı rivayetler vardır. Düşünce tarihçilerinin çoğu savaşın birkaç gün sürdüğünü kabul eder. Yedinci gün sonunda Osmanlı ordusu dağılmıştı.
Savaşın neden çıktı?
İki ana sebep var ve ikisi iç içedir.
Birincisi, Timur’un Anadolu seferi. 1402’de Timur, Osmanlı topraklarına yöneldi. Anadolu beylikleri, düşmanla iş birliği yapmak yerine birbirlerine düştü. Bu birbirine düşüş, savaşı kaçınılmaz kıldı.
İkincisi, Bayezid’in kıskandırıcılığı. Bayezid, Anadolu beyliklerinin kendisine tabi olmasını istiyordu. Germiyanoğulları üzerindeki baskısı, Bayezid’in tarafına geçmelerine yol açtı. Bu, beylikler tarafından ihanet olarak görüldü.
Seferin resmi nedeni gazâ yapmaktı, ama pratikte hedef Anadolu beyliklerini boyunduruğa almaktı. Osmanlı’nın Anadolu’ya yerleşmesi, bu savaşın sonucuyla mümkün oldu.
Savaşan taraflar
Osmanlı ordusu. Bayezid’in emrinde Rumeli’den gelen birlikler, Anadolu beyliklerinin gönderdiği yardımcı kuvvetler ve Rumeli’deki gazilerden oluşuyordu. Bu ordu disiplinliydi ama sayıca azdı.
Karşı taraf. Akkoyunlu hükümdarı Kara Yusuf ve ona bağlı beylikler: Germiyanogulları, Karesiogulları, Dulkadiroğulları, Ramadanogulları, Alaiyeliler ve bazı Memlük beyleri. Birlik hareket ettiği için sayısal üstünlük onlardaydı.
Anadolu beylikleri neden savaştı? Üç neden sayılabilir. Osmanlı baskısı, kıskandırıcılık ve aralarındaki eski düşmanlıklar. Sonuncusu önemlidir: Anadolu beylikleri kendi aralarında da bölünmüştü.
Savaş nasıl gelişti?
Savaşın seyri üç aşamada özetlenebilir.
Birinci aşama: Ankara önlerindeki çarpışmalar. Bayezid ordusuyla Ankara’ya yaklaştığında beylikler savaşmaya başladı. Ankara şehri tahrip edildi, savaş şehrin dışına taşındı.
İkinci aşama: mevzileme savaşı. Düşman ordu yayılma taktiği uyguladı. Bayezid’in ordusu dar bir alana sıkıştırıldı. Bu daralma, sonraki bozguna zemin hazırladı.
Üçüncü aşama: dağılma. Osmanlı ordusunda birlik bozuldu. Rumeli’den gelen bazı birlikler, Bayezid’i terk etti. Merkezde küçük bir grup kaldı. Bayezid bu grup içinde esir düştü.
İlginç bir ayrıntı: Bayezid’in ordusunu terk eden birlikler, Anadolu’ya dönmüş ve evlerine ulaşmıştır. Bu, onların Osmanlı’ya sadık olduklarını gösterir. Yıldırım’ın örgüt gücü burada ortaya çıkar.
Yıldırım Bayezid kimdi?
Yıldırım Bayezid, Osmanlı’nın en büyük sultanlarından biridir. 1389’dan 1402’ye kadar saltanat sürdü. On dört yıllık bu dönem, Osmanlı’yı bir beylikten bir devlete dönüştürdü.
Yıldırım’ın iki büyük başarısı var. Birincisi Anadolu’ya hâkimiyet: Ankara Savaşı’ndan sonra Anadolu beylikleri Osmanlı üzerinde birleşti. İkincisi ilk Rumeli seferi (1389): Çirmen ve Kalofer zaferleri, Osmanlı’yı Balkanların en büyük gücü haline getirdi.
Yıldırım, aynı zamanda ilk büyük Osmanlı şehzade isyanıyla da anılır. Oğlu Çelebi Şah’ın isyanı, taht kavgasının Osmanlı’da ilk kez ortaya çıktığı dönemdir. Ankara’dan önce iç tehditlerle uğraşmış olması, savaşın kaybında rol oynamış olabilir.
Ankara Savaşı’nın sonuçları
Bu savaşın sonuçları, Türk tarihinin akışını değiştirdi. Beş başlıkta toplayabiliriz:
Anadolu beyliklerinin birleşmesi. Savaştan sonra beylikler Osmanlı üzerinde birleşti. Memlük ve Timur gibi büyük güçler Anadolu’daki çekişmeleri birlikte çözdü. Bu, Türkiye’nin siyasi haritasının temelidir.
Osmanlı’nın devletleşmesi. Savaş sonrası dönemde kurumsal yapı güçlendi. “Devlet” kavramı Türkiye’de savaştan sonra yerleşti. Timur’un yenilgisi de buna katkı sağladı.
Bayezid’in esareti. Bayezid, Timur’un huzurunda yaklaşık 7-8 ay kaldı. Türkmen boylarının serbest bırakılması şartıyla serbest kaldı. Dönemin en dramatik olaylarından biridir.
Tımar sistemi. Yıldırım döneminde Rumeli’de tımar sistemi düzenlendi. Bu, Osmanlı’nın en önemli kurumsal buluşudur. Osmanlı’nın sürekliliğini bu sistem sağladı.
Çelebi Şah isyanı. Bayezid’in dönüşü sırasında oğlu isyan etti. Yıldırım, Bayezid’in ölümünden sonra geri döndü ve tahtı geri aldı. Ankara’nın kaybı, bu isyanın önlenmesini sağladı; tersi olsaydı Osmanlı dağılabilirdi.
Savaşın kaybının nedenleri
Bu soruya dürüst bir cevap vermek gerekiyor, çünkü tarih yazımında burası tartışmalıdır.
Birincisi, taktik hata. Bayezid, dar bölgede mevzilenmeyi seçti. Düşmanın sayısal üstünlüğü karşısında ordusunu büyütmek yerine sıkıştırdı. Bu, kayıp düşmanın topografyasından kaynaklandı.
İkincisi, iç ihanet. Anadolu’ya yardım göndermeye çalışan beyliklerden bazıları geri çekildi. Savaş sırasında bile ittifaklar değişti. Ordu tek bir komuta altında değildi.
Üçüncüsü, dönemin sonuna gelmiş bir hanedan. Osmanlı’da taht kavgaları başlamıştı. Bu, kayıpsız da olsa Osmanlı’yı yavaşlatırdı.
Ama bir açıklama daha eklemek gerekirse: 1402’deki Osmanlı, kurumsal olarak daha olgun bir devlet değildi. Tımar sistemi 1402’de yeni uygulanıyordu, hukuk düzeni oturmamıştı. Kayıp, yalnızca bir savaşın sonucu değil, kurumlaşma sürecinin bir aşamasıydı.
Bayezid’in esareti
Bu konu Türk edebiyatında ve tarihinde çok işlenmiştir. Bayezid, Timur’un yanına götürüldükten sonra yaklaşık yedi ay kaldı.
Timur, Bayezid’in salıverilmesi karşılığında bazı Türkmen boylarını bırakmayı istedi. Anlaşma sağlandı ve Bayezid serbest kaldı. Dönemin en dikkat çekici pazarlığı bu oldu.
Bayezid’in esaret döneminde Selçuklu hükümdarı Alaeddin Keykubat bin Ahmed Selçuk, Bayezid’in kızıyla evlendirildi. Anadolu Selçuklu Devleti, boyundan çıkarılma sürecindeyken de devam ediyordu. Ankara Savaşı bu sürecin son halkasıdır.
Bayezid, 1403’te Bursa’ya döndükten sonra kısa süre sonra öldü. Ölüm sebebi tartışmalıdır. Bayezid’in ölümüyle Yıldırım geri döndü ve Osmanlı’yı yeniden birleştirdi.
Kısaca: Ankara Savaşı
Tek cümleyle: 1402’de Anadolu beyliklerinin birleşip Osmanlı ordusunu yendiği, ama sonucu tam olarak beyliklerin lehine bitmeyen savaş.
Bu savaşın önemi şudur: Anadolu’yu birleştiren şey Yıldırım’ın ordusu değil, beyliklerin kendi birliği oldu. Bayezid savaşı kaybetti ama Anadolu, birbirine düşen beyliklerin elinde kalmayacak kadar birlik bulmuştu. Bu paradoks, dönemin en ilginç noktasıdır.
Yıldırım Bayezid dönemi için İstanbul’un fethi ve Osmanlı dönemi siyaseti yazılarımıza bakabilirsiniz. Anadolu beylikleri hakkında bölgesel tarih başlığı da ilgili olabilir.
Yorum gönder