SGK ve Bağ-Kur Arasındaki Farklar: Hangi Statüye Tabisiniz?
Türkiye’de dört sosyal güvenlik kuruluşu faaliyet gösterir ve sigortalılığın hangi statüye bağlanacağı, çalışanın durumuna göre belirlenir. En çok karıştırılan nokta, Bağ-Kur ile 4/a sigortalılığının aynı şey olmadığıdır: Bağ-Kur bir kurumdur, 4/a ise sigortalılık statüsüdür ve limited şirket ortakları da 4/a kapsamındadır.
Bu yazıda dört kurumu, sigortalılık statülerini ve hangi durumda hangi statüye tabi olduğunuzu tabloyla anlatıyorum.
Dört kurum
| Kurum | Kuruluş | Kapsamı |
|---|---|---|
| SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) | 2006 birleşmesiyle | Çalışan, emekli, kendi işyerini kuranlar |
| Bağ-Kur | Repo | Kendilerine ait veya ortak işyerine sahip olanlar |
| Ziraat Bankası | Repo | Ziraî faaliyette bulunanlar |
| PTT | Repo | Dar gelirli esnaf ve sanatkârlar |
En önemli ayrım: Bağ-Kur artık SGK içinde bir birim olarak faaliyet gösterir; sosyal güvenlik mevzuatında ayrı bir kurum değildir. Ziraat Bankası ve PTT ise tahsilat yapar, mevzuat hükmü SGK’ya aittir. Kuruluş adıyla statüyü karıştırmamak gerekir.
Sigortalılık statüleri
Sigortalılığınız hangi statüye bağlandığınız, işvereninin sorumluluklarını ve emeklilik haklarını belirler.
| Statü | Kimin olduğu | İşveren |
|---|---|---|
| 4/a | Kendi işyerini kuranlar, tarım, limited şirket ortakları, kollektif şirket ortakları, meslek kazancı elde eden serbest meslek erbabı | Kendisi işverenidir |
| 4/b | Bir işverene bağlı çalışanlar | İşveren bildirir |
| 4/c | Müvekkir çalışanlar | İşveren bildirir |
| 4/k | Sigortalılık halen devam edenler arasında yer alan köylüler | Kendileri bildirir |
En çok karıştırılan nokta: Limited şirket ortağı, ortaklık sayesinde 4/a kapsamına girer ve kendisi işverenidir. Bu nedenle limited şirket olmak sosyal güvenlik açısından hiçbir avantaj sağlamaz; bu konuda iki şirket türü arasında fark yoktur.
Hangi kuruma tabi olursunuz
| Durumunuz | Tabi olacağınız kurum |
|---|---|
| Şirket ortaksınız | SGK, 4/a |
| Şahıs şirketi sahibiyseniz | SGK, 4/a |
| Ziraî faaliyetiniz varsa | Ziraat Bankası, 4/a |
| Dar gelirli esnafsanız | PTT, 4/a |
| Bir memurunuz | SGK, 4/a (kurumlar) |
| Bir işverene bağlı çalışıyorsanız | SGK, 4/b; işveren bildirir |
Prim ödeme yükümlülüğü
Prim ölçeği sigortalılık statüsüne ve gelir düzeyine göre değişir. Oranlar her yıl güncellendiği için güncel rakamları SGK’dan teyit edin.
| Statü | Prim ödeyen | Not |
|---|---|---|
| 4/a | Sigortalının kendisi | Kazanç beyanına göre prim belirlenir |
| 4/b | İşveren | Sigortalı payı düşülür |
| 4/c | İşveren | Müvekkir için karşılanır |
4/a ile 4/b arasındaki asıl fark budur. 4/a sigortalısı kendi primini kendi öder ve geliri düşükse prime esas kazanç sınırı devreye girer. 4/b sigortalısının primi ise ücretinden kesilerek işveren tarafından ödenir.
Emeklilik açısından fark var mı
Ücretli ve kendi işyerini kullanan sigortalılar arasında hizmet birleştirme imkânı vardır. Farklı dönemlerde farklı statülerde çalışmış olabilirsiniz.
- Hizmet dökümünü e-Devlet üzerinden görüntüleyin
- Eksik gün var mı kontrol edin
- Gerekirse 4/a borçlanması ile tamamlayın
- 5510 sayılı Kanun kapsamında geçen özel durumları kontrol edin
|
|
Şahsi projeye borçlanma ile hizmet borçlanması karıştırılmamalıdır. Şahsi projeye borçlanma yalnızca kendi projesi olan 4/a sigortalılarına mahsustur ve borçlanılan günler prim günü olarak sayılmaz.
Sık yapılan 7 hata
- Limited şirketin sosyal güvenlik avantajı var sanmak. Ortak da 4/a sigortalısıdır.
- Bağ-Kur’ı ayrı bir kurum sanmak. SGK bünyesindedir.
- Hizmet dökümüne bakmadan emeklilik planı yapmak. Eksik gün sonradan çıkabilir.
- Prim ödemeyi işverene bırakmak. 4/a sigortalısı kendisi öder.
- Sigortalılık halinden sonra bildirim yaptırmamak. Gecikme cezası doğar.
- Emeklilik için son güne kadar prim ödememek. Eksik gün riski yaratır.
- Birden fazla statüde bildirim yaptırmak. Mükerrer bildirim cezaya yol açar.
|
|
Kontrol listesi
| Adım | Yapıldı mı |
|---|---|
| Hangi statüde olduğunuz teyit edildi | ☐ |
| Hizmet dökümü görüntülendi | ☐ |
| Eksik gün olup olmadığı kontrol edildi | ☐ |
| Prim ödemelerinin düzenli yapılması | ☐ |
Kısaca
Türkiye’de sosyal güvenlik SGK bünyesinde toplanmıştır; Bağ-Kur artık ayrı bir kurum değildir, Ziraat Bankası ve PTT ise yalnızca tahsilat yapar. Asıl ayrım kurumlar değil sigortalılık statüleridir. Kendi işyerini kuranlar, tarım yapanlar ve limited şirket ortakları 4/a statüsündedir ve kendileri işverenidir; bir işverene bağlı çalışanlar 4/b statüsündedir ve primlerini işveren öder. Bu nedenle limited şirket olmak sosyal güvenlik açısından hiçbir avantaj sağlamaz. Hizmet birleştirme amacıyla e-Devlet üzerinden hizmet dökümü kontrol edilmeli ve eksik gün varsa 4/a borçlanması ya da kanundaki özel hükümler değerlendirilmelidir. Şahsi projeye borçlanma ile hizmet borçlanması farklıdır; şahsi projeye borçlanma yalnızca kendi projesi olan 4/a sigortalılarına mahsustur ve borçlanılan günler prim günü olarak sayılmaz.
Yorum gönder