Bacanak kimdir? Kime bacanak denir?

Bacanak, bir erkeğin kız kardeşiyle evlenen adamdır. Yani senin için “bacanak”, kız kardeşinin kocasıdır. Kim bağ denirse bağın olmayan, ama yasal bir aile bağıyla ailenin parçası olan bir akraba.

Birçok kişi bu kelimeyi “damat” yerine kullanır. İkisi de aynı anlama gelir; farkı kullanım sıklığında. Damat günlük dilde daha yaygındır, bacanak ise daha çok Orta Anadolu, Balkanlar ve eski kuşak konuşmasında yaşar.

Bacanak kime denir?

Bacanak denilen kişi şu üç durumdan birinde olur:

• Senin kız kardeşinle evlenmiş olan erkek. Bu en temel ve en doğru tanımdır.
• Bacanak olan kişinin kız kardeşiyle evlenmiş olan erkek. Yani senin bacanağın bir kız kardeşi varsa, onun kocası da senin bacanağındır.
• Senin kız kardeşinin kocasının kız kardeşiyle evlenmiş olan erkek. Aile genişledikçe bacanaklık zinciri uzar.

En önemli nokta şu: bacanaklık karşılıklıdır. A’nın bacanağı B ise, B de A’nın bacanağıdır. Bu yüzden “benim bacanağım” dediğin kişiye sen de “bacanağım” dersin.

Bacanak, kayınço, görümce, elti farkı nedir?

Bu dört kelime Türkçede çok karışır. Hepsi “evlilik yoluyla kazanılan akrabalık” adı altındadır ama tamamen farklı kişileri gösterir. Karışmamak için şu tabloyu aklınızda tutun:

Bacanak ne demek? Kelimenin kökeni

“Bacanak” kelimesi eski Türkçedeki “bacı” sözcüğünden gelir. Çağatay Türkçesinde “bacı” sözcüğü “baca” biçiminde yazılırdı ve kız kardeş anlamındaydı. Zamanla bu anlam değişerek “bacı” yani kız kardeş anlamından, “bacı ile evlenen kişi” anlamına gelmiş ve bugünkü bacanak biçimini almıştır.

Bu yüzden bazı sözlüklerde “bacanak” için “bacının kocası” ifadesi de kullanılır. Bu ifade hatalı değildir, sadece biraz kısa bir tanımdır: kimsenin kız kardeşi yoktur, kardeşim var diyeceksiniz.

Nasıl anlaşılır? Somut örnek

Aşağıdaki örnek bacanaklığı somutlaştırsın:

1. Adım: Ayşe’nin erkek kardeşi Mehmet var. Mehmet’in kız kardeşi Elif ile evli. Yani Ayşe’ye göre Mehmet’in eşi Elif bacanakdır.

2. Adım: Elif’in (yani Ayşe’nin bacanağının) bir kız kardeşi var: Selin. Selin, Ayşe’nin amcası Hasan’ın oğlu Cem ile evli. Bu durumda Ayşe’ye göre Cem de bacanaktır — çünkü Ayşe’nin bacanağı Elif’in kız kardeşiyle evlenmiştir.

3. Adım: Ayşe’nin kız kardeşi Zeynep ile evli olan erkek Kemal de Ayşe’nin bacanağıdır. Kemal’in kız kardeşi Derya ile evlenen erkek de Ayşe’nin bacanağıdır.

Gördüğünüz gibi bacanaklık bir zincir gibi uzar. Kim kimin bacanağı olduğunu şematize etmek bazen en hızlı yoldur.

Bacanakla ilişkiler nasıl olur?

Türkiye’de yaygın bir tabu vardır: bacanaktan uzak durulur. Anlaşılan şudur — bacanak üzerinden yapılan yardımlaşma, borçlanma ya da küstüşme uzun vadede aile içi gerilim çıkarır. Bu yüzden “damad” kelimesi tercih edilir; hem daha saygılı hem de daha mesafeli.

Bununla birlikte şunu bilmek gerekir: kan bağı olmayan bu ilişki, hukuki olarak bir aile ilişkisidir. Türk Kanunu’nun 166. maddesine göre eşin anne, baba, kardeş ve kardeş çocukları ile evlilik dışı kan bağı bulunan yakınları “yakin” sayılır ve eşin mirasına ortak olabilir. Bacanak bu grubun dışındadır; o yüzden miras ve nafaka gibi konularda hakkı yoktur.

Toparlarsak: bacanak kız kardeşinin kocasıdır, karşılıklılık vardır, kız kardeşinle aynı soyadını taşısa da soyunuz değildir, ve TDK’nın bugün artık çok kullanmadığı ama hâlâ anlaşılan eski bir sözcüktür.

Sık sorulan sorular

Bacanak kimdir?
Bir erkeğin kız kardeşinin kocasıdır.

Bacanak ne demek?
Eski Türkçedeki “bacı” (kız kardeş) sözcüğünden gelir. “Kız kardeşinle evlenmiş kişi” anlamındadır.

Bacanak kime denir?
Kendisinin kız kardeşiyle evlenen kişiye denir. Karşılıklıdır: senin bacanağın, senin için de bacanaktır.

Kayınbirader ile bacanak farkı nedir?
Bacanak kız kardeşinin kocasıdır. Kayınbirader ise eşinin erkek kardeşidir. İkisi kesinlikle aynı kişi değildir.

Elti ve damat ile bacanak aynı şey mi?
Evet, ikisi de “kız kardeşin kocası” anlamındadır. Damat günümüzde daha yaygın kullanılır, bacanak daha çok eski ve yöresel bir sözcüktür.

Bacanak mirasçı olur mu?
Hayır. Bacanak, kan bağı olmayan bir yakındır; Türk Kanunu’nun mirasçılık hükümlerinde yer almaz.

Bacanak ile enişte aynı mı?
Hayır. Bacanak kız kardeşinin kocasıdır. Enişte ise kız kardeşinin kocasının erkek kardeşidir.

Görsel kaynağı: Pexels — ücretsiz lisansla kullanılmıştır.